Ἀρχονταρίκιον

1. Πρῶτα ὁ νοῦς αἰσθάνεται θαυμασμὸ καθὼς ἐννοεῖ τὴν ἀπόλυτη ἀπειρία τοῦ Θεοῦ κι ἐκεῖνο τὸ ἀπέραντο καὶ πολυπόθητο πέλαγος τῆς Θεότητας. Ἔπειτα κυριεύεται ἀπὸ ἔκπληξη καθὼς σκέφτεται πῶς ὁ Θεὸς δημιούργησε τὰ πάντα ἀπὸ τὸ μηδέν. Ἀλλὰ ὅπως ἡ μεγαλοσύνη Του δὲν ἔχει ὅριο 99, ἔτσι καὶ δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ ἐξιχνιάσει τὴ σοφία Του 100.

2. Πῶς νὰ μὴ θαυμάζει ὁ νοῦς, ὅταν συλλογίζεται τὸ ἀπέραντο πέλαγος τῆς ἀγαθότητας τοῦ Θεοῦ, ποὺ εἶναι πέρα ἀπὸ κάθε ἔκπληξη; Ἢ πῶς νὰ μὴν σαστίσει, ὅταν σκέφτεται πῶς καὶ ἀπὸ ποῦ ἔγινε ἡ λογικὴ καὶ νοερὴ οὐσία, καὶ τὰ τέσσερα στοιχεῖα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦνται τὰ σώματα, χωρὶς νὰ ὑπάρχει καμιὰ ὕλη πρὶν ἀπὸ τὴν δημιουργία τους, καὶ ποιὰ εἶναι ἡ δύναμη ἐκείνη ποὺ μπῆκε σὲ ἐνέργεια καὶ τὰ ἔφερε στὴν ὕπαρξη; Ἀλλὰ τοῦτο οἱ Ἑλληνες δὲν τὸ παραδέχονται, γιατὶ ἀγνοοῦν τὴν παντοδύναμη Ἀγαθότητα καὶ τὴ δραστικὴ σοφία καὶ γνώση Της ποὺ ξεπερνᾶ κάθε νοῦ.

3. Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς εἶναι προαιώνια Δημιουργός, ὅταν θέλει δημιουργεῖ μὲ τὸν ὁμοούσιο Λόγο Του καὶ τὸ Πνεῦμα ἀπὸ ἄπειρη ἀγαθότητα. Καὶ μὴ ρωτήσεις γιὰ ποιὸ λόγο δημιούργησε τώρα, ἀφοῦ εἶναι ἀγαθὸς πάντοτε; Γιατὶ ἐγὼ σοῦ ἀπαντῶ ὅτι ἡ ἀνεξερεύνητη σοφία τῆς ἄπειρης θείας οὐσίας ὑπερβαίνει τὴν ἀνθρώπινη γνώση.

4. Τὴ γνώση τῶν ὄντων ποὺ ὑπῆρχε στὸ Θεὸ προαιώνια, ἔφερε στὴν ὕπαρξη ὁ Δημιουργὸς καὶ τὴν πρόβαλε πρὸς τὰ ἔξω, ὅταν τὸ θέλησε. Γιατὶ εἶναι ἄτοπο νὰ ἀμφιβάλομε ἂν ὁ παντοδύναμος Θεὸς μπορεῖ νὰ δώσει ὕπαρξη σὲ κάτι, ὅταν θέλει.

5. Γιὰ ποιὰ αἰτία δημιούργησε ὁ Θεὸς νὰ τὸ ἐρευνᾶς· γιατὶ εἶναι δυνατὴ αὐτὴ ἡ γνώση. Νὰ μὴν ἐρευνᾶς ὅμως τὸ πῶς καὶ τὸ γιατὶ δημιούργησε πρόσφατα, γιατὶ αὐτὸ δὲν εἶναι στὶς δυνατότητες τοῦ νοῦ σου. Γιατὶ ἀπὸ τὰ θεῖα, ἄλλα εἶναι κατανοητὰ στοὺς ἀνθρώπους, κι ἄλλα ἀκατανόητα. Θεωρία ἀχαλίνωτη, ἴσως ὠθήσει καὶ στὸν κρημνό, ὅπως εἶπε κάποιος ἀπὸ τοὺς ἁγίους.

6. Μερικοὶ ὑποστηρίζουν ὅτι τὰ δημιουργήματα ὑπάρχουν προαιώνια μαζὶ μὲ τὸ Θεό, πράγμα ἀδύνατο. Πῶς μποροῦν νὰ συνυπάρχουν προαιώνια μὲ τὸν ἀπὸ κάθε ἄποψη Ἄπειρο τὰ ἀπὸ κάθε ἄποψη πεπερασμένα; Ἢ πῶς εἶναι πράγματι δημιουργήματα, ἂν εἶναι συναιώνια μὲ τὸ Δημιουργό; Ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι βέβαια τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουν τὸ Θεὸ ὡς Δημιουργὸ ὄχι τῆς οὐσίας τῶν δημιουργημάτων, ἀλλὰ μόνο τῶν ἰδιοτήτων τους. Ἐμεῖς ὅμως, ποὺ ἔχομε γνωρίσει τὸ Θεὸ ὡς παντοδύναμο, λέμε ὅτι εἶναι Δημιουργὸς ὄχι ἰδιοτήτων, ἀλλὰ οὐσιῶν μαζὶ μὲ τὶς ἰδιότητές τους. Κι ἀφοῦ εἶναι ἔτσι, δὲν συνυπάρχουν προαιωνίως τὰ δημιουργήματα μὲ τὸ Θεό.

7. Τὸ θεῖον καὶ τὰ σχετικὰ μὲ αὐτό, εἶναι ἀπὸ μία ἄποψη γνωστό, ἐνῶ ἀπὸ ἄλλη ἄποψη παραμένει ἄγνωστο. Γίνεται γνωστὸ μὲ τὴ θεωρία τῶν ἰδιοτήτων του· παραμένει ὅμως ἄγνωστο κατὰ τὴν οὐσία του.

Read the rest of this entry »

1. Ἡ χρησιμοποίηση τῶν πραγμάτων καὶ τῶν νοημάτων ποὺ στηρίζεται στὸν ὀρθὸ λόγο, προξενεῖ σωφροσύνη καὶ γνώση. Ἡ ἄλογη χρησιμοποίησή τους προξενεῖ ἀκολασία, μίσος καὶ ἄγνοια.

2. «Ἔστρωσες μπροστά μου τραπέζι κλπ.» 72. Τὸ τραπέζι ἐδῶ σημαίνει τὴν πρακτικὴ ἀρετή, γιατὶ αὐτὴ ἐτοιμάστηκε ἀπὸ τὸν Χριστὸ κατὰ πρόσωπο αὐτῶν ποὺ μᾶς θλίβουν. Τὸ λάδι ποὺ λιπαίνει τὸ νοῦ σημαίνει τὴ θεωρία τῶν δημιουργημάτων. Τὸ ποτήρι τοῦ Θεοῦ σημαίνει τὴ γνώση τοῦ Θεοῦ, ἐνῶ τὸ «ἔλαιο» Αὐτοῦ σημαίνει τὸ Λόγο τοῦ Θεοῦ καὶ Θεό. Γιατὶ Αὐτὸς μὲ τὴν ἐνανθρώπησή Του, καταδιώκει καθημερινὰ μέχρις ὅτου πιάσει ὅλους ἐκείνους ποὺ θὰ σωθοῦν, ὅπως π.χ. τὸν Παῦλο. Ὁ οἶκος σημαίνει τὴ βασιλεία ὅπου καταλήγουν ὅλοι οἱ ἅγιοι. Καὶ ἡ «μακρότης τῶν ἡμερῶν» σημαίνει τὴν αἰώνια ζωή.

3. Οἱ κακίες προέρχονται ἀπὸ τὴν κακὴ χρήση τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς, δηλαδὴ τῆς λογιστικῆς καὶ τῆς ἐπιθυμητικῆς. Τῆς λογιστικῆς δυνάμεως κακὴ χρήση εἶναι ἡ ἄγνοια καὶ ἡ ἀφροσύνη. Τῆς θυμοειδοῦς καὶ τῆς ἐπιθυμητικῆς εἶναι τὸ μίσος καὶ ἡ ἀκολασία. Καλὴ χρήση τους εἶναι ἡ γνώση καὶ ἡ φρόνηση, ἡ ἀγάπη καὶ ἡ σωφροσύνη. Ἂν αὐτὸ εἶναι ἀλήθεια, τότε κανένα κτίσμα τοῦ Θεοῦ καὶ δημιούργημα δὲν εἶναι κακό.

4 Δὲν εἶναι κακὰ τὰ φαγητά, ἀλλὰ ἡ γαστριμαργία· οὔτε ἡ παιδοποιΐα, ἀλλὰ ἡ πορνεία· οὔτε τὰ χρήματα, ἀλλὰ ἡ φιλαργυρία· οὔτε ἡ δόξα, ἀλλὰ ἡ κενοδοξία. Ἂν εἶναι ἔτσι, κανένα ἀπὸ τὰ ὄντα δὲν εἶναι κακό· κακὸ εἶναι ἡ ἐσφαλμένη χρήση τοὺς ποὺ ὀφείλεται στὴν ἀμέλεια τοῦ νοῦ γιὰ τὴν καλλιέργεια τῶν φυσικῶν του δυνάμεων.

5. Τὸ κακὸ ποὺ ὑπάρχει στοὺς δαίμονες εἶναι θυμὸς παράλογος, ἀνόητη ἐπιθυμία καὶ ἀπερίσκεπτη φαντασία, ὅπως λέει ὁ μακάριος Διονύσιος. Ἡ παραλογία, ἡ ἄνοια καὶ ἡ ἀπερισκεψία στὰ λογικὰ ὄντα εἶναι στερήσεις τοῦ λογικοῦ, τοῦ νοῦ καὶ τῆς περισκέψεως. Οἱ στερήσεις ὅμως εἶναι μεταγενέστερες τῶν ἕξεων. Ἂρα λοιπόν, ὑπῆρχε καιρός, ποὺ οἱ δαίμονες εἶχαν λογικὸ καὶ νοῦ καὶ εὐλαβὴ περίσκεψη. Ἂν εἶναι ἔτσι, τότε οἱ δαίμονες δὲν εἶναι φύσει κακοί, ἀλλὰ ἔχουν γίνει κακοὶ ἀπὸ κακὴ χρήση τῶν φυσικῶν τους δυνάμεων.

6. Ἄλλα πάθη προκαλοῦν ἀκολασία, ἄλλα μίσος. Ἄλλα καὶ ἀκολασία καὶ μίσος.

7. Ἡ πολυλογία καὶ ἡ πολυφαγία εἶναι αἴτια τῆς ἀκολασίας. Ἡ φιλαργυρία καὶ ἡ κενοδοξία εἶναι αἴτια τοῦ μίσους πρὸς τὸν πλησίον. Ἡ μητέρα τους ἡ φιλαυτία, εἶναι αἰτία καὶ τῶν δύο.

Read the rest of this entry »

1. Ὑπάρχει ἕνας νοητὸς πόλεμος ποὺ γίνεται μέσα μας, ποὺ εἶναι πιὸ φοβερὸς ἀπὸ τὸν αἰσθητὸ πόλεμο. Καὶ πρέπει ὁ ἐργάτης τῆς εὐσέβειας νὰ τρέχει νοερὰ πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενο σκοπό 1, γιὰ νὰ θησαυρίσει τελείως μέσα στὴν καρδιά του τὴ μνήμη τοῦ Θεοῦ σὰν μαργαριτάρι ἢ πολύτιμο λίθο. Καὶ πρέπει ὅλα νὰ τὰ παραμερίζομαι, ἀκόμη καὶ τὸ σῶμα, καὶ αὐτὴ τὴ ζωὴ νὰ καταφρονοῦμε, μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ ἀποκτήσομε στὴν καρδιά μας τὸ Θεό. Γιατὶ ἀρκεῖ, ὅπως λέει ὁ θεῖος Χρυσόστομος, νὰ βλέπει κανεὶς μὲ τὸ νοῦ του τὸ Θεό, γιὰ ν’ ἀφανίσει τοὺς πονηροὺς δαίμονες.

2. Ἐκεῖνοι λοιπὸν ποὺ διεξάγουν νοητὸ ἀγώνα, ὀφείλουν νὰ ἐκλέγουν ἀπὸ τὶς θεῖες Γραφὲς ἐργασίες πνευματικὲς καὶ νὰ τὶς βάζουν πάνω στὸ νοῦ σὰν ὑγιεινὰ ἐπιθέματα. Καὶ ἀπὸ τὸ πρωί, μὲ ἀκριβὴ μνήμη τοῦ Θεοῦ καὶ ἀδιάλειπτη μέσα στὴν ψυχὴ τὴν εὐχὴ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, πρέπει νὰ στεκόμαστε μὲ ἀνδρεία καὶ ἀποφασιστικότητα στὴν πύλη τῆς καρδιᾶς καὶ νὰ θανατώνομε μὲ τὴ φρούρηση τοῦ νοῦ ὅλους τοὺς ἁμαρτωλοὺς τῆς γῆς 2, ὅπως λέει ὁ Δαβίδ, δηλαδὴ τοὺς λογισμούς, καὶ μὲ τὴν ἔκσταση καὶ ἔκταση τῆς πιστῆς μνήμης τοῦ Θεοῦ νὰ κόβομε γιὰ τὸν Κύριο τὰ κεφάλια τῶν τυράννων 3 καὶ τὶς ἀρχὲς τῶν ἐχθρικῶν λογισμῶν. Γιατὶ βέβαια γνωρίζομε ὅτι καὶ στοὺς νοητοὺς ἀγῶνες ὑπάρχει κάποια θεϊκὴ ἐργασία καὶ τάξη. Ἔτσι πρέπει νὰ κάνομε βιάζοντας τὸν ἑαυτό μας, ἕως ὅτου ἔρθει ὁ παρὼν καιρὸς τοῦ φαγητοῦ. Κατόπιν, ἀφοῦ εὐχαριστήσομε τὸν Κύριο, ὁ ὁποῖος ἀπὸ φιλανθρωπία καὶ μόνο μᾶς χορταίνει διπλά, καὶ μὲ πνευματικὴ καὶ μὲ σωματικὴ τροφή, νὰ ἀφιερώνομε τὸ χρόνο μας στὴ μνήμη καὶ μελέτη τοῦ θανάτου· καὶ τὴν ἄλλη ἡμέρα νὰ συνεχίζομε μὲ δύναμη τὴν πρωινή μας ἐργασία. Ὅταν τὰ κάνομε αὐτὰ κάθε μέρα, μόλις ποὺ θὰ μπορέσομε νὰ ξεφύγομε μὲ τὴ βοήθεια τοῦ Κυρίου τὰ δίχτυα τοῦ νοητοῦ ἐχθροῦ. Καθὼς αὐτὰ πολυκαιρίζουν μέσα μας, γεννοῦν τὰ τρία τοῦτα, πίστη, ἐλπίδα καὶ ἀγάπη. Ἡ πίστη μᾶς προδιαθέτει νὰ φοβόμαστε τὸ Θεὸ ἀληθινά. Ἡ ἐλπίδα, ἀφοῦ ὑπερηδήσει τὸ δουλικὸ φόβο, ἑνώνει τὸν ἄνθρωπο μὲ τὴν ἀγἀπη τοῦ Θεοῦ· ἀφοῦ βέβαια ἡ ἐλπίδα δὲν καταισχύνει 4, ἐπειδὴ γεννᾶ τὴ διπλὴ ἀγάπη, ἀπὸ τὴν ὁποία ἐξαρτῶνται ὅλος ὁ Νόμος καὶ οἱ Προφῆτες 5. Ἡ ἀγάπη τέλος, δὲν χάνει ποτὲ τὴν ἀξία της 6, ἀλλὰ ἀφοῦ γίνει αἰτία νὰ ἐκπληρώνει στὸν παρόντα αἰώνα τοὺς θείους νόμους ἐκεῖνος ποὺ τὴν ἔχει, τὸν συνοδεύει καὶ στὸν μέλλοντα.

3. Εἶναι πολὺ σπάνιο νὰ βρεῖς ἀνθρώπους ποὺ τὸ λογιστικό τους δὲν ἐνοχλεῖται ἀπὸ κακοὺς λογισμούς. Αὐτὸ συμβαίνει μόνο σ’ ἐκείνους ποὺ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ μηχανεύονται νὰ προσελκύουν τὴ θεία χάρη καὶ ἐπίσκεψη. Ἂν λοιπὸν θέλομε νὰ βαδίζομε τὴν κατὰ Χριστὸν φιλοσοφία, δηλαδὴ τὴ νοητὴ ἐργασία, μὲ φύλαξη τοῦ νοῦ καὶ νήψη, ἂς ἀρχίσομε τὸ δρόμο αὐτὸ μὲ ἐγκράτεια ἀπὸ τὰ πολλὰ φαγητά, παίρνοντας μὲ μέτρο κατὰ τὴ δύναμή μας τὴν τροφὴ καὶ τὸ ποτό μας. Ἡ νήψη ἂς λέγεται εὔλογα ὁδὸς ποὺ ὁδηγεῖ στὴ βασιλεία, καὶ στὴν μέσα μας 7 καὶ στὴ μελλοντική· ἐπίσης καὶ νοητὴ ἐργασία, γιατὶ ἐπεξεργάζεται καὶ λευκαίνει τὰ ἤθη τοῦ νοῦ καὶ τὸν μεταβάλλει ἀπὸ τὴν ἐμπάθεια στὴν ἀπάθεια. Μοιάζει μὲ μιὰ φωτεινὴ θυρίδα, ἀπὸ τὴν ὁποία σκύβει ὁ Θεὸς καὶ φανερώνεται στὸ νοῦ. Read the rest of this entry »

1. Ὅποιος ἀγαπᾶ ἀληθινὰ τὸ Θεό, αὐτὸς ὁπωσδήποτε προσεύχεται χωρὶς νὰ διασπᾶται. Καὶ ὅποιος προσεύχεται μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο, αὐτὸς ἀγαπᾶ ἀληθινὰ τὸ Θεό. Δὲν προσεύχεται ἀπερίσπαστα ἐκεῖνος ποὺ ἔχει τὸ νοῦ του προσηλωμένο σὲ κάτι ἀπὸ τὰ ἐπίγεια.

2. Ὁ νοῦς ποὺ χρονοτριβεῖ σὲ κάποιο αἰσθητὸ πράγμα, ὁπωσδήποτε ἔχει πάθος πρὸς αὐτό· πάθος ἐπιθυμίας, λύπης, ὀργῆς ἢ μνησικακίας. Καὶ ἂν δὲν καταφρονήσει ἐκεῖνο τὸ πράγμα, δὲν μπορεῖ μπορεῖ νὰ ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τὸ ἀντίστοιχο πάθος.

3. Ὅταν τὰ πάθη κυριαρχοῦν στὸ νοῦ, τὸν δένουν μὲ τὰ ὑλικὰ πράγματα, καὶ ἀφοῦ τὸν χωρίσουν ἀπὸ τὸ Θεό, τὸν κάνουν νὰ ἀσχολεῖται μὲ αὐτά. Ὅταν ὅμως ἐπικρατήσει ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, τὸν λύνει ἀπὸ τὰ δεσμὰ καὶ τὸν πείθει νὰ περιφρονεῖ ὄχι μόνο τὰ αἰσθητὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ τὴν πρόσκαιρη ζωή. Read the rest of this entry »

1. Ἡ ἀγάπη εἶναι μιὰ ἀγαθὴ διάθεση τῆς ψυχῆς, ἡ ὁποία τὴν κάνει νὰ μὴν προτιμᾶ κανένα ἀπὸ τὰ ὄντα περισσότερο ἀπὸ τὴ γνώση τοῦ Θεοῦ. Εἶναι ὅμως ἀδύνατο νὰ φτάσει ν’ ἀποκτήσει σταθερὰ αὐτὴ τὴν ἀγάπη, ὅποιος ἔχει κάποια ἐμπαθὴ κλίση σὲ κάτι ἀπὸ τὰ γήινα.

2. Τὴν ἀγάπη τὴ γεννᾶ ἡ ἀπάθεια· τὴν ἀπάθεια τὴ γεννᾶ ἡ ἐλπίδα στὸ Θεό· τῆν ἐλπίδα, ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ μακροθυμία. Αὐτὲς τὶς γεννᾶ ἡ καθολικὴ ἐγκράτεια· τὴν ἐγκράτεια, ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ· τὸ φόβο τοῦ Θεοῦ τὸν γεννᾶ ἡ πίστη.

3. Ἐκείνος ποὺ πιστεύει στὸν Κύριο, φοβᾶται τὴν κόλαση. Κι ἐκεῖνος ποὺ φοβᾶται τὴν κόλαση, ἐγκρατεύεται ἀπὸ τὰ πάθη. Ἐκεῖνος ποὺ ἐγκρατεύεται ἀπὸ τὰ πάθη, ὑπομένει ὅσα θλίβουν. Ἐκείνος ποὺ ὑπομένει ὅσα θλίβουν, θὰ ἀποκτήσει τὴν ἐλπίδα στὸ Θεό. Ἡ ἐλπίδα στὸ Θεὸ ἀπομακρύνει τὸ νοῦ ἀπὸ κάθε ἐμπαθὴ κλίση πρὸς τὰ γήινα. Καὶ ὅταν χωριστεῖ ἀπὸ αὐτὴν ὁ νοῦς, θὰ ἀποκτήσει τὴν ἀγάπη πρὸς τὸν Θεό. Read the rest of this entry »