Tags

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

1. Πάντα τὰ θαυμαστὰ ἐπιτεύματα, ὅσα διὰ τῶν καταπληκτικῶν προόδων του εἰς τὸν πολύμορφον πολιτισμόν του σημειώνει ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς του εἰς τὸν φιλοξενοῦντα αὐτὸν πλανήτην, ἀναδεικνύουν τοῦτον ὑπεροχώτατον ἡγεμόνα μεταξὺ πάντων τῶν οἱωνδήποτε συνοίκων αὐτοῦ. Παρ’ ὅτι δὲ καὶ καθίσταται δαμαστὴς ἐν πολλοῖς καὶ αὐτῶν τῶν ἀτιθἀσσων δυνἀμεων τῆς φύσεως καὶ ἀνιχνευτῆς τολμηρὸς τῶν μυστικῶν ταῦτης, ἐν ἀδυναμίᾳ πολλῇ καταθαπτόμενος εἰς ἀβαθῆ στρώματα τούτου. Παραλλήλως ὅμως πρὸς τήν βραχεῖαν καὶ πολύμοχθον ταύτην ζωήν του, τὴν καταλήγουσαν εἰς τὸν σκοτεινὸν τάφον, ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα τῆς ἐνσυνειδήτου ζωῆς του, ἐφ’ ὅσον δὲν ἤθελε καταδουλωθῆ ὑπὸ τῶν κατωτέρων τῆς σαρκός του παθῶν, αἰσθάνεται εἰς τὰ βάθη τῆς ὑπάρξεώς του ἐνδοτέραν τινὰ ὤθησιν ἐξ ἐμφυοῦς ἐνστίκτου, κινοῦσαν αὐτὸν πρὸς ἀναζήτησιν καὶ ἄλλου τινὸς κόσμου ἀγνώστου, διαφόρου ὅλως πρὸς αὐτόν, ὅστις διερευνᾶται ὑπὸ τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων· κόσμου ἀοράτου, μὴ θεωμένου ὑπὸ τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ σώματος, τὸν ὁποῖον διαισθάνεται ἀσυγκρίτως ὡραιότερον καὶ λαμπρότερον ἀπὸ τὸν κόσμον αὐτόν, τὸν φωτιζόμενον ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ ἡλίου καὶ τὸν ὁποῖον κοσμεῖ ἡ δυσεξαρίθμητος τῶν ἀστέρων πληθύς, ἡ συναποτελοῦσα τὸ αἰσθητὸν σύμπαν. Ἐνόρασίς τις μυστικὴ τὸν πληροφορεῖ περὶ τῆς ὑπάρξεως Ἀνωτέρου τινὸς Ὄντος, τὸ Ὁποῖον, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἀόρατον, αὐτὸ εἶναι ἡ αἰτία τοῦ παντὸς καὶ ἀπὸ αὐτὸ ἐξαρτᾶται καὶ ὁ ἴδιος. Τὸ Ὄν δὲ αὐτό, τὸ ἀνεκφράστου κάλλους καὶ ἀπαραμίλλου ὡραιότητος, πρέπει νὰ πληροῖ μὲ τὴν μακαρίαν καὶ ἔνδοξον παρουσίαν Του καὶ τὸν ἀόρατον ἐκεῖνον καὶ ὑπὲρ αἰσθησιν κόσμον, τὸν ὁποῖον διὰ τῶν νοερῶν πτήσεων αὐτῶν κατοπτεύουν μακρόθεν οἱ κάτοικοι τῆς γῆς.

2. Αἴ! λοιπὸν καὶ πρὸς τὸν κόσμον ἐκεῖνον ὠθεῖται μετὰ δικαιολογημένης περιεργείας πᾶς ὑπὸ τοῦ προβλήματος τοῦ μεγάλου προορισμοῦ του ἀπασχολούμενος ἄνθρωπος. Ἀναζητεῖ νὰ εἰσδύσῃ εἰς αὐτὸν καὶ νὰ ἐξιχνιάσῃ τὰ μυστήριά του. Ποθεῖ νὰ πλησιάση τὸ Ἀνώτερον Ὄν, εἰς τὸ Ὁποῖον ὀφείλουν τὰ πάντα τὴν ὕπαρξίν των. Νὰ ἀντικρύσῃ τὸ φοβερὸν μεγαλεῖον Τοῦ· νὰ λάβῃ κάποιαν ἀντίληψιν τῆς μακαρίας ζωῆς Του· νὰ γίνῃ κατὰ τὸ δυνατὸν μέτοχος καὶ αὐτός, ὁ φθαρτὸς καὶ ἀσθενὴς κατὰ τὸ σῶμα κάτοικος τῆς γῆς, τῆς ἀφθάρτου καὶ ἀθανάτου ζωῆς, ἡ ὁποία πολιτεύεται εἰς τὰς ὑπερουρανίους ἐκείνας σφαίρας καὶ εἰς τοὺς ὑπὸ μόνου τοῦ νοῦ ἀνιχνευομένους πνευματικοὺς ἐκείνους ὁρίζοντας. Καὶ θὰ ἤρκει μἐν νὰ μὴ συμπνίξῃ ὀ ἄνθρωπος τὴν ἔμφυτον αὐτὴν φωνὴν καὶ ὤθησιν πρὸς τὸ ὄπισθεν τοῦ ὁρατοῦ κόσμου ἐγκρυπτόμενον ἀόρατον μυστήριον, ὅπως καταστοῦν αἱ περὶ αὐτὸ ἀναζητήσεις του καὶ ἔρευναι ἰσχυρότεραι καὶ ἐπιμονώτεραι, γίνῃ δὲ ἀρκούντως αἰσθητὸν εἰς αὐτόν, ὅτι, ὡς διεκήρυξεν ὁ Παῦλος, «οὐ μακρὰν ἀπὸ ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχει ὁ Θεός» (Πράξ. ιζ’ 27), ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰς ἀναζητήσεις τοῦ ἰδίου πλάσματος δι’ ἐπισκέψεως μυστικῆς καὶ ἀρρήτου, πληροφορούσης ἐσωτερικῶς πάντα ἐκζητοῦντα αὐτὸν περὶ τῆς ἀοράτου παρουσίας αὐτοῦ. Οὔτως ὁρίζοντες νέας ζωῆς ὑπερκοσμίου διανοίγονται εἰς τὸν ἄνθρωπον, εἰς τοὺς ὁποίους οὖτος ἀνακαλύπτει τὸν ἀόρατον Δημιουργόν του, ἔρχεται εἰς ἄμεσον σχέσιν μετ’ αύτοῦ, λαμβάνει γνῶσιν τινὰ περὶ αὐτοῦ, ἐπιζητεῖ τὴν εὔνοιαν καὶ προστασίαν αὐτοῦ, προσπαθεῖ νὰ ἀρέσκῃ καὶ νὰ ἀφοσιωθῇ εἰς αὐτόν, ζητεῖ νὰ καταπαΰνῃ τὴν ὀργήν Του, ὅταν αἰσθανθῇ ὅτι τὸν δυσηρέστησε, νὰ διαλλαγῇ καὶ συμφιλιωθῇ πρὸς αὐτόν, ὅταν ὑπέπεσεν εἰς τὴν δυσμένειάν Του καὶ μὲ ὀλίγας λέξεις νὰ Τοῦ ἐκδηλώνῃ πάντοτε τὴν ὑποτέλειάν του, τὴν ἀφοσίωσίν του καὶ τὴν λατρείαν του.

3. Ἀλλὰ φεῦ! Ὁ ἄνθρωπος εἶναι οὐ μόνον ἀσθενής, ἀλλὰ καὶ εὐαπάτητος, ἔτι δὲ καὶ εἰς τῆς ἰδίας σαρκὸς τὰ κατώτερα πάθη καὶ ἔνστικτα λίαν εὐόλισθος. Ἐὰν δὲ εἰς τὰς ἐπὶ τῆς φύσεως καὶ τὰς ἐν αὐτῷ ἔτι τῷ πεδίω τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ἁπτοῦ ἐρεύνας του οὐχὶ σπανίως ἐμπίπτῃ εἰς πλάνας, πολὺ περισσότερον εἰς τὰς ἐπὶ τῶν μεταφυσικῶν προβλημάτων καὶ τῶν μυστηρίων τοῦ ὑπὲρ αἴσθησιν κόσμου ἐκζητήσεις του ἑπόμενον εἶναι νὰ ὑπόκειται εἰς τὸν κίνδυνον τῆς ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἀποπλανήσεως. Ἐντεῦθεν ὡς καὶ ἡ μακρὰ ἱστορία τῆς θρησκευτικῆς ζωῆς του μαρτυρεῖ, τόσον περὶ τοῦ Ἀνωτάτου Ὄντος ἐσχημάτισε πεπλανημένας ἀντιλήψεις, θεοποιήσας δὲ τὰ ἴδια πάθη καὶ καταντήσας εἰς παχυλὴν εἰδωλολατρίαν ἀνύψωσεν εἰς τὸν θρόνον τῆς θεότητος τὰ φθαρτὰ κτίσματα, ὅσον ἐξ ἑτέρου καὶ περὶ τῆς λατρείας τοῦ θείου ἐχρησιμοποίησε τρόπους καὶ μέσα, ἅτινα εἰς ὄντα τοῦτ’ αὐτὸ διεφθαρμένα, ἢ τουλάχιστον περικείμενα ἀδυναμίας ἀνθρωπίνας, θὰ ἥσαν ἀρεστά. Ἐπανειλημμένως δι’ αὐτὸ ὁ ἀγαθὸς Δημιουργός του παρενέβη, ἴνα ἐπαναφέρῃ τὸ πλανηθὲν εἰς τὰς ἐκζητήσεις του περὶ τοῦ μυστηριώδους ὑπερπέραν πλάσμα του ἐπὶ τῆς εὐθείας ὁδοῦ. Καὶ ὅπως ὁ θεόπνευστος Ἀπόστολος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ του εὐθὺς ἀπὸ τῶν πρώτων γραμμών αὐτῆς διακηρύττει, «Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν υἱῷ, ὃν ἔθηκε κληρονόμον πάντων» (Ἑβρ. α’ 1). Δὲν θὰ ἧτο ποτὲ δυνατὸν ὁ ἄνθρωπος, ὅπως μάλιστα διεφθάρη ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἀληθῆ περὶ Θεοῦ ἔννοιαν καὶ γνῶσιν, ἐὰν αὐτὸς ὁ Θεὸς δὲν ἀπεκάλυπτε τὸν ἑαυτόν Του εἰς αὐτόν. Ἐὰν δὲ δὲν ἐγνωρίζομεν, ποῖος εἶναι ὁ Θεὸς καὶ ποῖον εἶναι τὸ μεγαλεῖον Του, πῶς θὰ ἧτο δυνατὸν καὶ νὰ λατρεύσωμεν αύτόν, ὅπως θὰ ἔπρεπε καὶ ὅπως θὰ ἧτο ἀρεστὸν είς αύτὸν νὰ τὸν λατρεύσωμεν;

4. Ἀπεκαλύφθη δι’ αὐτὸ εἰς τοὺς Πατριάρχας τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἐλάλησε δι’ αὐτῶν πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ ὡς ὁ εἶς καὶ μόνος ἀληθινὸς Θεός, ὁ ἀγνοούμενος ὑπὸ τῶν ἐθνικῶν καὶ διὰ τοῦ ψεύδους τῶν εἰδώλων καθυβριζόμενος ὑπ’ αὐτῶν καὶ βλασφημούμενος. Καὶ ἐδίδαξε λοιπὸν εἰς τοὺς Ἰουδαίους τρὀπους λατρείας, διὰ σοφῆς παιδαγωγίας ἀπὸ τῆς σκιᾶς τῶν τύπων βαθμηδὸν ἐπὶ τὴν τελειότητα τῆς ἀληθείας ὁδηγῶν τὸν παλαιὸν Ἰσραήλ. Ζωοθυσίαι δαπανηραί, αἷμα ταύρων καὶ τράγων, ὁλοκαυτώματα ἀμνῶν καὶ κριῶν, προσφοραὶ ἄρτων καὶ σεμιδάλεως, σπονδαὶ καὶ ποτήρια οἴνου μετὰ θυμιαμάτων εὐωδῶν καὶ λοιπὰ δῶρα ὑλικὰ προσήγοντο καθ’ ὡρισμένας περιστάσεις καὶ κα’ ἡμέρας τακτάς, νομοθετημένας ὑπὸ τοῦ Κυρίου, εἰς τὸν ναὸν καὶ τὸ θυσιαστήριον αὐτοῦ. Διὰ τούτων ἀπεσκοπεῖτο, ἔνθεν μὲν νὰ ὑπομιμνήσκεται τὸ χρέος καὶ ἡ ὀφειλή, τὴν ὁποίαν ὡς εὐεργετούμενοι καθ’ ἡμέραν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἶχον πρὸς αὐτὸν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, ἔνθεν δὲ νὰ ὑποτρέφηται εἰς αὐτοὺς τὸ συναἰσθημα τῆς ἐνοχῆς των ἀπέναντι τοῦ Θεοῦ διὰ τὰς καθημερινάς των ἁμαρτίας καὶ ἡ ἐπείγουσα ἀνάγκη, ὅπως ἐξιλεωθῶσιν ἐνώπιον αὐτοῦ διὰ τοῦ αἵματος τῶν ἀντ’ αὐτῶν θυσιαζομένων ζώων. Πάντα ταῦτα ὅμως ἔχοντα χαρακτῆρα προσωρινότητος ἀπέβλεπον ἀκόμη, ἵνα μεταδώσωσι καὶ ἐσωτερικὴν εὐλάβειαν εἰς τὸν παλαιὸν Ἰσραήλ, ἀπομακρύνοντα αὐτὸν άπὸ τῶν πονηρῶν συνηθειῶν του καὶ διὰ τῆς πυκνῆς αὐτοῦ προσεγγίσεως καὶ κοινωνίας τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ Θεοῦ μεταγγίζοντα εἰς αὐτὸν βαθμόν τινα ἐσωτερικοῦ ἁγιασμοῦ.

5. Παρέμεινα ὅμως διὰ τοὺς πολλοὺς τύπος ἁπλοῦς. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ καὶ πάλιν διὰ τῶν Προφητῶν ἀκούεται ἐν μἐσῳ τοῦ Ἰσραὴλ ἐλέγχουσα, ἀλλὰ καὶ διδάσκουσα ἰσχυρὰ καὶ κατηγορηματικὴ ἡ φωνὴ τοῦ Κυρίου. «Τί μοι πλῆθος τῶν θυσιῶν ὑμῶν; λέγει Κύριος», διὰ τοῦ Ἡσαΐου. «Πλήρης εἰμὶ ὁλοκαυτωμάτων κριῶν καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι. Τίς γὰρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Ἐὰν φέρητε σεμίδαλιν, μάταιον· θυμίαμα. βδέλυγμά μοί ἐστιν». «Ἐὰν πληθύνητε τῆν δέησιν οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· αἱ γὰρ χεῖρες ὑμῶν αἵματος πλήρεις» (Ἡσ. α’ 11-15). Ὄχι· φωνάζει καὶ διὰ τοῦ προφητάνακτος Δαβίδ. Δὲν θὰ δεχθῶ «ἐκ τοῦ οἴκου σου μόσχους οὐδὲ ἐκ τῶν ποιμνίων σου» τρἀγους. Δὲν εἶναι ὅλα ἰδικά μου; Ἢ μήπως θὰ φάγω κρέατα ταύρων καὶ θὰ πίω αἷμα τράγων; (Ψαλμ. μθ’ 9-14). Ὁ Θεὸς οὔτε ἀνάγκας σωματικὰς ἔχει διὰ νὰ ἐπιζητῇ, ὅπως θεραπεύσῃ ταῦτας διὰ τροφῶν ὑλικῶν, οὔτε ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον δὲν ὀφείλει τὴν ὕπαρξίν του εἰς τὴν ἐξουσίαν του. Ἀλλὰ τότε λοιπὸν τί δύνανται νὰ τοῦ προσφέρουν οἱ ἄνθρωποι; «Ποιεῖν δίκαια καὶ ἀληθεύειν ἀρεστὰ παρὰ τῷ Θεῷ μᾶλλον ἢ θυσιῶν αἷμα», λέγει ὁ σοφὸς Παροιμιαστής (Παροιμ. κα’ 3). Καὶ «ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν» διακηρύττει αὐτὸς ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου (Ὡσηὲ στ’ 6). Προσθέτει δὲ καὶ ὁ Προφητάναξ· «ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον. Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει (Ψαλμ. ν’ 18-19). Ἐν ἄλλαις λέξεσιν οὐδεμίαν ἀξίαν δύναται νὰ ἔχῃ ὡς θυσία τὸ προσφερόμενον ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου ὁλοκαύτωμα τοῦ κριοῦ ἢ τοῦ μόσχου, ἐὰν δὲν συνοδεύηται μὲ μετάνοιαν εἰλικρινῆ τοῦ προσφέροντος αὐτό, μὲ συντριβήν τῆς καρδίας πραγματικήν, μὲ πνεῦμα συντετριμμένον καὶ μὲ καρδίαν συντετριμμένην, ἅτινα κατὰ τ[ον ψαλμωδόν ἀποτελοῦν τὴν οὐσίαν τῆς θυσίας, αὐτὴν τὴν ψυχὴν τὴν ζωοποιοῦσαν τὴν θυσίαν, ἄνευ τῆς ὁποίας αὕτη παραμένει τύπος νεκρός. Ἀλλὰ καὶ οἱονδήποτε πολύτιμον δῶρον ἐὰν ἤθελε προσαχθῆ εἰς τὸ θυσιαστήριον, θὰ ἧτο ὅλως άπαράδεκτον ἀπὸ τὸν Θεόν, ἐὰν ἡ καρδία τοῦ προσάγοντος αὐτὸ εἶναι γεμάτη μῖσος κατὰ τοῦ πλησίον αὐτοῦ καὶ ὅλως ξένη πρὸς τῆν συμπάθειαν καὶ τὸ ἔλεος, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν πρὸς αὐτόν, ἀκόμη καῖ ὅταν ἐκεῖνος μᾶς πταίῃ. Δὲν ἔδωκε καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτὸς ὁ Κύριος τῆν αὐτῆν ἐντολήν, ἐπαναλαβὼν τοὺς λόγους τοῦ Προφήτου· «Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν» (Ματθ. θ’ 13); Καὶ δὲν μᾶς παρήγγειλεν, ὅτι «ἐὰν προσφέρωμεν τὸ δῶρόν μας ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον κακεῖ μνησθῶμεν, ὅτι ὁ ἀδελφὸς ἡμῶν ἔχει τι καθ’ ἡμῶν», νὰ ἀφήνωμεν «ἐκεῖ τὸ δῶρον ἡμῶν ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου», καὶ ἀφοῦ «πρῶτον διαλλαγῶμεν τῷ ἀδελφῷ ἡμῶν», τότε προσερχόμενοι νὰ προσφέρωμεν τὸ δῶρον μας (Ματθ. ε’ 23-24);

6. Τὸ ἐσωτερικόν μας λοιπὸν ζητεῖ ὁ Θεὸς κατὰ τὴν λατρείαν μας. Τὴν ἀφιέρωσιν καὶ ἀφοσίωσιν τῆς καρδίας μας. Τὴν ὁλοκληρωτικὴν προσφορὰν τῶν πνευματικών δυνάμεών μας. Τὴν πλήρη καὶ τελείαν ὑποταγὴν τῆς θελήσεώς μας. Ὅταν αὐτὰ δὲν ὑπάρχουν, μὴ ἐκπληττώμεθα, ἐὰν ἀκούωμεν τὴν Ἁγίαν Γραφὴν νὰ μᾶς βεβαιοῖ, ὅτι «θυσία ἀσεβῶν βδέλυγμα Κυρίῳ» (Παροιμ. ιε’ 8). Καὶ μὴ μᾶς φαίνεται παράδοξον, ἐὰν αὐτὸν ὁ Θεὸς διὰ στόματος τοῦ μεγαλοφωνοτάτου Προφήτου λέγῃ πρὸς τὸν λαόν του: «Τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου» (Ἡσ. α’ 14). Ἀλλὰ καὶ ἐξηγεῖται πλήρως πῶς καὶ διατί ὁ προφήτης Δαβὶδ ὁμιλῶν περὶ τῆς κατ’ ἐξοχὴν ἀρεστῆς εἰς τὸν Θεὸν θυσίας, τὴν ὁποίαν θὰ προσέφερεν ὁ κατὰ σάρκα ἀπὀγονος αὐτοῦ Μεσσἰας καὶ Κύριός του Ἰησοῦς Χριστός, θέτει εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐμπνεόμενος τοὺς ἑπομένους λόγους: «Θυσίαν καὶ προσφοράν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηργίσω μοι· ὁλοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας. Τότε εἶπον· ἰδοὺ ἥκω, ἐν κεφαλίδι βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ· τοῦ ποιῆσαι τὸ θέλημά σου, ὁ Θεός μου, ἐβουλήθην καὶ τον νόμον σου ἐν μέσῳ τῆς κοιλίας μου» (Ψαλμ. λθ’ 7-9). Παρουσιάζεται δηλαδὴ ὁ Χριστὸς ὡς ἄνθρωπος λέγων πρὸς τὸν Πατέρα του· Ἠθέλησα, Πάτερ μου, νὰ σοῦ προσφέρω θυσίας· ἀλλ’ οὔτε αἱματηρὰν θυσίαν μόσχων καὶ τράγων καὶ ἀμνῶν σφαζομένων ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου σου ἠθέλησας, οὔτε ἀναίμακτον προσφορὰν καρπῶν ἢ ἄλλων δώρων ἐδέχθης. Μοῦ ἔδωκες δὲ τέλειον καὶ προικισμένον μὲ νοῦν σῶμα, καθαρὸν ἀπὸ κάθε ἁμαρτίαν, διὰ νὰ καθαγιάζω τοῦτο διὰ τῆς πρὸς Σε ὑπακοῆς. Θυσίας κατακαιομένας ὁλοκλήρους ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου (=ὁλοκαυτώματα) καὶ θυσίας ἐξιλαστικὰς προσφερομένας περὶ ἁμαρτίας δὲν ἐζήτησας. Καὶ τότε, ὅταν ἐβεβαιώθην ποίαν θυσίαν ζητεῖς ἀπὸ ἐμέ, εἶπον: Ἰδοὺ ἔρχομαι, ἵνα τεθῶ εἰς τὰς διαταγάς σου. Εἰς τὸ ἐντυλισσόμενον εἰς ρόλον χειρόγραφον τῆς Γραφῆς ἔχει γραφῆ δι’ ἐμέ, πῶς θὰ εὐαρεστήσω εἰς σέ. Δι’ αυτὸ καὶ ἐγὼ ἠθέλησα καὶ ἀπεφάσισα νὰ ἐκτελέσω τὸ θέλημά σου, ὧ Θεέ μου, καὶ ἐπόθησα τὸν νόμον σου τόσον πολύ, ὥστε φέρω αὐτὸν ἐν μέσῳ τῶν σπλάγχνων μου, ἵνα ἐμπνέῃ καὶ κινῇ τὴν ὅλην ὕπαρξίν μου.

7. Πράγματι δὲ ὁ Κύριος καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐπέδειξεν ἀπόλυτον ὑπακοὴν εἰς τὸν Πατέρα του, μέχρι σημείου ὥστε νὰ λέγῃ πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ «ἐμὸν βρῶμά ἐστιν, ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον» (Ἰω. δ’ 34), νὰ δύναται δὲ ὀλίγας στιγμὰς πρὸ τοῦ τέλους αὐτοῦ νὰ εἴπῃ μετὰ παρρησίας καὶ εἰς τὸν Πατέρα του: «Ἐγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς· τὸ ἔργον ἐτελείωσα ὃ δέδωκάς μοι, ἵνα ποιήσω» (Ἰωάν. ιζ’ 4). Καὶ θὰ ἠδύνατο ἀδιστάκτως νὰ διακηρυχθῆ, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ζωή του ὑπῆρξε μία προσφορὰ συνεχοῦς αὐταπαρνήσεως καὶ ὑπακοῆς πρὸς δόξαν τοῦ Πατρός του καὶ ὑπηρεσίαν τῆς ἀνθρωπότητος, πρὸς σωτηρίαν τῆς ὁποίας εἶχε λάβει καὶ τὴν μορφὴν τοῦ δούλου. Κατ’ ἐξοχὴν ὅμως τὸ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τέλος του καὶ ἡ κατ’ αὐτὸ τελεία καὶ πάντα βαθμὸν ταπεινώσεως καὶ αὐτοθυσίας ὑπερβαίνουσα ὑπακοή του, ἀπετέλεσε τὴν πάντα ἀνθρώπινον ὑπολογισμόν ὑπερβαίνουσαν καὶ ἀσύλληπτον πρὸς ἐκτίμησιν ἀτίμητον ὄντως ἐπισφράγισιν τῆς κατὰ πάντα βαθμὸν ταπεινώσεως καὶ αὐτοθυσίας ὑπερβαίνουσα ὑπακοή του, ἀπετέλεσε τὴν πάντα ἀνθρώπινον ὑπολογισμὸν ὑπερβαίνουσα καὶ ἀσύλληπτον πρὸς ἐκτίμησιν ἀτίμητον ὄντως ἐπισφράγισιν τῆς κατὰ πάντα εὐπροσδέκτου καὶ ἀρεστῆς καὶ εὐώδους ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς προσενεχθείσης εἰς Αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Θεανθρώπου Υἱοῦ Του λογικῆς θυσίας καὶ λατρείας. Λέγομεν δὲ λογικῆς θυσίας καὶ λατρείας κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὰς διὰ τῶν ζώων καὶ τῆς αἱματεκχυσίας αὐτῶν προσφερομένας μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης θυσίας, αἵτινες κατ’ οὐδένα λόγον καὶ βαθμὸν θὰ ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσι λογικαί. Τοῦτο δὲ διότι τὰ κατ’ αὐτὰς προσφερόμενα θύματα ἦσαν κτήνη ἄλογα καὶ ὡς τοιαῦτα ἀνίκανα ν’ ἀντιληφθοῦν τόσον τὸν ἱερὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐσφαγιάζοντο, ὅσον καὶ τὴν ἱερότητα τοῦ προσώπου, πρὸς τὸ ὁποῖον ὡς θυσίαι προσεφέροντο, προέβαλλον δὲ καὶ ἀντίστασιν, ἀποστέργοντα ὅλως τὴν εἰς ἥν ἀναγκαστικῶς καὶ βιαίως συρόμενα ἤγοντο σφαγήν. Οὐδεμίαν λοιπὸν εἶχον ἐπίγνωσιν τοῦ τί ἐξυπηρέτει ἡ θυσία των οὐδὲ προσέφερον ἑαυτὰ ἑκουσίως εἰς τὴν ἀντικατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξηναγκάζοντο, οὐδὲ ἔδιδον ἑαυτὰ ἐνσυνειδήτως λύτρον πρὸς ἐξιλέωσιν ἐκείνων, οἵτινες ὑπὲρ τῶν ἰδίων των άμαρτιῶν προσέφερον ταῦτα εἰς τὸ θυσιαστήριον. Ἀκριβῶς δὲ δι’ αὐτὸ καὶ κατηργήθησαν αἱ θυσίαι αὗται εἰς τὸ διηνεκές, ἀφ’ ὅτου ὁ Κύριος προσέφερε τὴν ἐπὶ τοῦ Γολγοθᾶ λογικὴν καὶ ἀτίμητον θυσίαν του, τῆς ὁποίας ἀναπαράστασις πραγματικὴ καὶ ἐνδελεχισμός (ἀδιάκοπος συνέχεια) ἀναίμακτος καὶ ἀνάμνησις ζῶσα καὶ μυστηριακὴ εἶναι ἡ θεία Εὐχαριστία. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ ὕψιστον τοῦτο μυστήριον θὰ ἀντικαθίστα εἰς τὸ μέλλον πᾶσαν ἐν τῷ νέῳ Ἰσραήλ τῆς χάριτος ζωοθυσίαν, αὐτὸ ἀποτελοῦν τὴν μόνην ἐν τοῖς θυσιαστηρίοις του προσφερομένην λογικὴν θυσίαν καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ κέντρον τῆς ὅλης πνευματικῆς λατρείας του, δι’ αὐτὸ καὶ ὁ θεῖος Λυτρωτὴς ὀλίγον πρὸ τῆς εἰς τὸ πάθος παραδόσεώς του συνέστησεν αὐτὸ κατὰ μὲν τὴν διάρκειαν τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου καθαγιάσας τὸν ἄρτον, μετὰ δὲ τὸ δειπνήσαι εὐλογήσας καὶ τὸ ποτήριον καῖ παρήγγειλεν εἰς τοὺς Ἀποστόλους καὶ δι’ αὐτῶν εἰς πᾶσαν τὴν Ἐκκλησίαν του, ἴνα ποιῶσι τοῦτο εἰς τὴν ἀνάμνησιν αὐτοῦ.

8. Καὶ οἱ Ἀπόστολοι συνεμορφώθησαν, ὥστε εὐθὺς μετὰ τὴν Πεντηκοστὴν τόσον οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις μαθηταὶ καὶ πρῶτοι Χριστιανοί, ὅσον καὶ οἱ ἁπανταχοῦ τῆς οἰκουμένης πιστοὶ ταύτην καὶ μόνην ἀντὶ ἄλλης οἱασδήποτε προσέφερον εἰς τὸν ουράνιον Πατέρα θυσίαν. Ἐντεῦθεν καὶ ὁ μέγας τῶν ἐθνῶν Ἀπόστολος ἀπευθυνόμενος πρὸς τοὺς Κορινθίους ὁρμᾶται ἐξ ἑνὸς ἐκ τῆς ἀρχῆς «οἱ έσθίοντες τὰς θυσίας κοινωνοὶ τοῦ θυσιαστηρίου εἰσὶ» καὶ ἀποκηρύττων ἐξ ἑτέρου τὰς ζωοθυσίας, τὰς προσφερομένας εἰς τὰ εἴδωλα προσθέτει: «ἂ θύουσιν» οἱ εἰδωλολάτραι «δαιμονίοις καὶ οὐ Θεῷ θύουσιν. Οὐ θέλω δὲ ὑμᾶς κοινωνοὺς τῶν δαιμονίων γίνεσθαι. Οὐ δύνασθε ποτήριον Κυρίου πίνειν καὶ ποτήριον δαιμονίων· οὐ δύνασθε τραπέζης Κυρίου μετέχειν καὶ τραπέζης δαιμονίων». «Τὸ ποτήριον τῆς εὐλογίας ὃ εὐλογοῦμεν, ούχὶ κοινωνία τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι; Τὸν ἄρτον ὃν κλῶμεν, οὐχὶ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστιν;» (Α’ Κορινθ. ι’ 18, 20-21 καὶ 16). Καὶ δὲν ἀποκηρύττει μόνον τὰς εἰς τὰ εἴδωλα ὑπὸ τῶν ἐθνικῶν προσφερομένας ζωοθυσίας ὁ Ἀπόστολος. Οὐδὲ διαχωρίζει διὰ χάσματος ἀγεφυρώτου τὴν Τράπεζαν καὶ τὸ Ποτήριον τοῦ Κυρίου μόνον ἀπὸ τῆς τραπέζης καὶ τοῦ βωμοῦ τῶν εἰδώλων. Πράττει τὸ αὐτὸ καὶ ὡς πρὸς τὰς θυσίας τοῦ παλαιοῦ Ἰσραήλ, παρά τὸ ὅτι αὗται εἶχον νομοθετηθῆ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ διὰ τὸν πρὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ χρόνον. «Ἀδύνατον αἷμα ταύρων καὶ τράγων ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας», διακηρύττει σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς (Ἑβρ. ι’ 4). «Χριστὸς δὲ παραγενόμενος ἀρχιερεὺς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν οὐ δι’ αἵματος τράγων καὶ μόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αἵματος εἰσῆλθεν ἐφάπαξ εἰς τά (ἀληθινά) Ἅγια, αἰωνίαν λύτρωσιν εὑράμενος» (αὐτόθ. θ’ 11). Ἐντεῦθεν ἡμεῖς ὁ νέος Ἰσραήλ, προσθέτει ὁ Ἀπόστολος, «ἔχομεν θυσιαστήριον, ἐξ οὖ φαγεῖν οὐκ ἔχουσιν ἐξουσίαν οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες (αὐτόθ. ιγ’ 10). Εἶναι καὶ πρὸς τὸν παλαιὸν Ἰσραὴλ ξένον καὶ ἀπηγορευμένον τὸ χριστιανικὸν Θυσιαστήριον, ὅπως καὶ εἰς τοὺς εἰδωλολάτρας. Καὶ μόνον ὡς τύπος καὶ προεικόνισις τῶν μελλόντων νὰ χαρισθοῦν εἰς τὸν νέον Ἱσραήλ εἶχον σημασίαν τινὰ αἱ θυσίαι του. Ὅταν ὅμως ἧλθεν ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τότε ταῦτα κατηργήθησαν παρελθούσης τῆς σκιᾶς τοῦ νόμου. Καὶ διὰ νὰ δώσωμεν τὸν λὀγον εἰς τὸν φιλόσοφον καὶ μάρτυρα Ἰουστῖνον, τὸν μόλις δι’ ἑνὸς αἰῶνος χωριζόμενον ἀπὸ τῆς ἀποστολικῆς ἐποχῆς, «ἡ τῆς σεμιδάλεως προσφορά», ἡ πρὸ Χριστοῦ εἰς τὸ θυσιαστήριον τοὺ παλαιοῦ Ἰσραὴλ προσφερομένη, «τύπος ἧν τοῦ ἄρτου τῆς Εύχαριστίας, ὃν εἰς ἀνάμνησιν τοῦ πάθους. οὖ ἔπαθεν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ κύριος ἡμῶν παρέδωκε ποιεῖν». Καὶ περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ Ἰσραὴλ «προσφερομένων θυσιῶν λέγει ὁ Θεός διὰ Μαλαχίου» τοῦ προφήτου· «Οὐκ ἔστι θέλημά μου ἐν ὑμῖν καῖ τὰς θυσίας ὑμῶν οὐ προσδέξομαι ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν· διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσι καὶ ἐν παντὶ τόπῷ θυμίαμα προσφέρεται τῷ ὀνόματί μου καὶ θυσία καθαρά» (Μαλαχ. α’ 10-12). Ταῦτα δὲ λέγει ὁ προφήτης περὶ τῶν ἐν παντὶ τόπῳ ὑπὸ τῶν ἐθνῶν προσφερομένων τῷ Θεῷ θυσιῶν, τοῦτ’ ἔστι τοῦ ἄρτου τῆς εὐχαριστίας καὶ τοῦ ποτηρίου ὁμοίως. Προλέγει τότε εἰπὼν καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ δοξάζειν τὰ ἔθνη, τοὺς Ἰουδαίους δὲ βεβηλοῦν αὐτό» (Διάλογος πρὸς Τρύφωνα κεφ. 41, 1-3).

9. Κατᾶ ταῦτα, ἀφ’ ἦς ἐκορυφώθη εἰς τὸ ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ πάθημα τῆς ἐσχάτης ταπεινώσεως καὶ τῆς ἄκρας ὀδύνης εἰς ὕψιστον καὶ ἀνυπέρβλητον βαθμὸν ἡ καθ’ ὅλην τὴν ζωήν του ἐπιδειχθεῖσα ὑπερτάτη καὶ ἄκρα ὑπακοὴ τοῦ Θεανθρώπου εἰς τὸν Πατέρα του, ἡ ἁγία καὶ ἀπολύτως ἀναμάρτητος καρδία τοῦ ἐνανθρωπήσαντος προσέφερεν εἰς Αὐτὸν τὴν μόνην αὐάρεστον λατρείαν καὶ θυσίαν, ὁμοία τῆς ὁποίας οὔτε κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχε ποτὲ προσενεχθῆ ἐπὶ τῆς γῆς, οὔτε ὑπ’ ἄλλου τινὸς εἰς τὸ μέλλον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσαχθῆ ἄλλη. Κατηργήθησαν διὰ τοῦτο ὡς μηδὲν πλέον ἐξυπηρετοῦσαι καὶ μηδεμίαν ἀξίαν ἔχουσαι αἱ ἄλλαι ζωοθυσίαι καὶ αἱ λοιπαὶ ὑλικαὶ ἐπὶ τῶν βωμῶν προσφοραί. Καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν ταύτην ὁ μόνος προσενεγκὼν καὶ μέγας Ἀρχιερεύς, θύτης ἅμα χρηματίσας καὶ ἀτίμητον θῦμα, τὴν μόνην δεκτὴν γενομένην εὶς τὸ διηνεκὲς ὑπὸ τοῦ Πατρός του ἀτίμητον ταύτην θυσίαν, παρέσχεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν του τὸ πολύτιμον προνόμιον, ἵνα ἐπαναλαμβάνῃ ταύτην μυστηριακῶς καὶ ἀναιμάκτως ἐν τοῖς ἁπανταχοῦ θυσιαστηρίοις αὐτῆς, ἐπὶ τῶν ὁποίων διὰ τῆς ἀρρήτου μεταβολῆς, τῆς συντελουμένης διὰ τοῦ μυστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας, προβάλλεται καθ’ ἁπάσας τὰς γενεὰς αὐτὸ τὸ ἐσφαγμένον Ἀρνίον, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Ἔχομεν λοιπὸν ἐν τῷ θυσιαστηρίῷ ἑκάστου ναοῦ μας αὐτὸν τὸν Γολγοθᾶν, καὶ θύεται ἔκτοτε καθημερινῶς ἐν ἑκάστῳ θυσιαστηρίῳ ὁ αὐτὸς Ἀμνός, ἵνα αἱ χάριτες αἱ ἀπορρεύσασαι ἀπὸ τῆς μοναδικῆς καὶ ἀτιμήτου θυσίας του καθίστανται κτῆμα καὶ κληρονομία καὶ τῶν πιστῶν ἑκάστης μετέπειτα γενεᾶς, ἥτις θὰ ζῇ ὁσουσδήποτε αἰῶνας ὕστερον τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν αἱ θεοκτόνοι τῶν Ἰουδαίων χεῖρες ἐσταύρωσαν τὸν Κύριον.

10. Εἶναι δὲ ἀναγκαιότατον διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων νὰ ἀνανεοῦται εἰς πάσας τὰς γενεὰς αυτῶν ὁ φρικτὸς Γολγοθᾶς διὰ τοῦ θυσιαστηρίου τῆς θείας Εὐχαριστίας. Διότι ὁ Κύριος δὲν ἐθυσιάσθη δι’ ἑαυτόν, ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς. Ζητεῖ δὲ ἤδη παρ’ ἡμῶν, ἵνα εἰς τὸ αὐτὸ ἅγιον θυσιαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον ὡς Ἀμνὸς θυόμενος προβάλλεται καὶ σήμερον, θυσιασθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Πράγματι. Τί λέγει ὁ Ἀπόστολός του; «Παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοί, διὰ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ, παραστῆσαι τὰ σώματα ὑμῶν θυσίαν ζῶσαν, ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ, τὴν λογικὴν λατρείαν ὑμῶν» (Ρωμ. ιβ’ 1). Δηλαδή, ἐν ὀνόματι τῆς τόσης ἀγαθότητος, τὴν ὁποίαν δεικνύει εἰς ὅλους μας ὁ Θεός, παρακαλεῖ τοὺς Χριστιανοὺς ὁ θεῖος Παῦλος νὰ δείξουν συμπεριφορὰν ἀνταξίαν πρὸς τὴν θείαν εὐσπλαχνίαν καὶ τοὺς θείους οἰκτιρμοὺς καὶ νὰ παραστήσουν ὡς εἰς ἄλλο θυσιαστήριον τὰ σώματά των θυσίαν ζωντανήν, ἁγίαν, εὐχάριστον εἰς τὸν Θεόν, χρησιμοποιοῦντες τὰ μέλη των ὡς ὄργανα ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον πράξεων καὶ ἔργων ἁγίων. Αὐτὴ δὲ ἡ θυσία εἶναι καὶ ἡ μόνη πρέπουσα εἰς τὸν Θεὸν λατρεία, ποὺ γίνεται μὲ τὰς λογικὰς δυνάμεις τοῦ ἀνθρώπου. Ἀλλὰ καὶ οὗτος ὁ Κύριος τὸ ζητεῖ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον διὰ τοῦ Παροιμιαστοῦ: «Δός μοι, υἱέ, σὴν καρδίαν» (Παροιμ. κγ’ 26). Νὰ τοὺ δώσῃ ἕκαστος ἀπὸ ἡμᾶς τὴν καρδίαν του· τὴν διεφθαρμένην ὑπὸ τῶν παθῶν τῆς ἁμαρτίας καρδίαν του· τὴν ἐλεεινήν, τὴν βρωμερὰν καρδίαν του. Συντετριμμένην ὅμως καὶ τεταπεινωμένην. Ριπτομένην ἐν μετανοίᾳ εἰλικρινεῖ εἰς τὸ αὐτὸ θυσιαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον προβάλλεται ἐν μυστηρίῳ ὑπὸ τὰ καθηγιασμένα εἴδη τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου τῆς θείας Εὐχαριστίας ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὰς ἁμαρτίας τοῦ κόσμου. Εἰς τὸ θυσιαστήριον αὐτὸ αἱ μολυσμέναι, ἀλλὰ συντετριμμέναι τῶν ἀνθρώπων καρδίαι καθαρίζονται καὶ διὰ τῆς κοινωνίας των μετὰ τοῦ Ἀρνίου τρεφόμεναι δι αὐτῆς τῆς ζωηφόρου σαρκὸς καὶ λουόμεναι ὑπ’ αυτοῦ τοῦ παναχράντου αἵματος τοῦ Κυρίου προσκολλῶνται εἰς αὐτόν. Οὕτω οἱ πιστοὶ συσταυροῦνται μετὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἐνσωματοῦνται ἐν αὐτῷ εἰς ἓν Σῶμα μυστικόν, οὗτινος Κεφαλὴ ἀθάνατος καὶ αἰωνία εἶναι τὸ Ἀρνίον, μέλη δὲ πάντες οἱ ἀπὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου τετελειωμένοι ἐν οὐρανοῖς ἅγιοι καὶ πάντες οἱ ἐν τῇ στρατευομένῃ Ἐκκλησία καταγωνιζόμενοι πρὸς τὴν ἁμαρτίαν πιστοί. Βεβαίως ἡ ἐνσωμάτωσις αὐτὴ εἰς τὸν Χριστὸν ἑνὸς ἑκάστου πιστοῦ, μετέχοντος τῆς θυσίας αὐτοῦ καὶ κοινωνούντος τοῦ θυσιαστηρίου του, δὲν εἶναι ἐπίτευγμα ὀλίγων στιγμῶν, ἀλλ’ ἔργον διὰ τὸ ὁποῖον ὁ πιστός θὰ ἀγωνισθῇ ἐπὶ μακρόν. Θὰ χρειασθῇ δηλαδὴ νὰ ἐγκαρτερήσῃ οὗτος εἰς τὸ θυσιαστήριον τοῦτο, νὰ συμμετέχη συνεχῶς τῆς ἐν αὐτῷ παρατιθεμένης οὐρανίας τροφῆς, νὰ ἐναρμονίζῃ καὶ ὁλόκληρον τὴν ἰδιωτικὴν ζωήν του πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ἁγιότητα τῆς ὁμαδικῆς λατρείας, τῆς καταληγούσης εἰς τὴν προσφορὰν καὶ τὴν κοινωνίαν τοῦ μυστηρίου τῆς ἀναιμάκτου θυσίας. Οὕτως ὄχι μόνον έν τῷ ναῷ καὶ παρὰ τὸ ἅγιον θυσιαστήριον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ οἵκῳ καὶ ἁπανταχοῦ ἔνθα καθημερινῶς διατρίβει, θὰ προσπαθῇ ἕκαστος τῶν κοινωνῶν τοῦ μυστικοῦ καὶ ὑπερφυοῦς θυσιαστηρίου νὰ διατηρῇ τὸν ἁγιασμὸν καὶ τὴν μετὰ τοῦ Ἀρνίου ἕνωσιν, ὁλονὲν προοδεύων ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον εἰς αὐτὴν, ὥστε εἰς πᾶσαν νέαν προσεχῆ πρόσοδον καὶ ἐμφάνισίν του πρὸ τοῦ θείου θυσιαστηρίου νὰ εἶναι καθαρώτερος καὶ περισσότερον ἄξιος ἢ ὅσον προηγουμένως.

11. Ἐκ τῶν εἰρημένων κατανοεῖται, ἐλπίζομεν, πλήρως πῶς καῖ διατί τὸ μυστήριον τῆς θείας Εὐχαριστίας ἀποτελεῖ οὐ μόνον τὸ κέντρον τῆς ὀρθοδόξου χριστιανικῆς λατρείας, άλλὰ καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν οὐσίαν αὐτῆς. Δι’ αὐτοῦ προσφέρομεν εἰς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα θυσίαν εὐωδεστάτην, ἐξαίρετον, ἐξόχως ἀρεστὴν είς Αὐτόν, ἥτις δὲν θὰ ἥτο δυνατὸν νὰ εὐρεθῇ ὄχι μόνον εἰς τὸν πτωχὸν καὶ ἐλεεινὸν πλανήτην μας, ἀλλ’ οὐδ’ εἰς αὐτοὺς τοὺς ὑπερκοσμίους καὶ ὑπερουρανίους κόσμους, τοὺς ὁποίους κατοικοῦν Ἄγγελοι καῖ ἅγιαι ὑπάρξεις. Εἶναι ἡ θυσία τοῦ Ἀμνοῦ του, τοῦ ἀπολύτως ἀναμαρτήτου Ἀρνίου του, τοῦ Υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ, τοῦ ἐνανθρωπήσαντος καὶ μορφὴν δούλου λαβόντος καὶ μέχρι σταυροῦ καὶ θανάτου ταπεινώσαντος ἑαυτὸν καὶ είς αὐτὸν τελείως ὑπακούσαντος. Οὔτε γῆ, οὔτε οὐρανός, οὔτε σύμπαν, οὔτε κόσμος ἀόρατος, οὔτε Ἄγγελοι ἧτο δυνατὸν νὰ διαθέσουν τοιαύτην πολύτιμον καῖ εὐάρεστον εἰς τὸν Θεὸν θυσίαν. Ὁ Θεὸς αὐτὸς ηὐδόκησε νὰ ἀπαρτισθῇ καὶ συντελεσθῇ αὕτη. Αὐτὸς ηὐδόκησε νὰ τὴν δεχθῇ. Αὐτὸς ηὐδόκησε νὰ τὴν χαρίσῃ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν του, ἥτις προσφέρουσα ταύτην εἰς Αὐτὸν βοᾷ εὐγνωμόνως διὰ μέσου τῶν αἰῶνων: «Τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν Σοὶ προσφέρομεν». Αὐτὸ τὸ ἐξαίρετον θεῖον δώρημα ὡς θυσίαν εἰς τὸν δωρήσαντα Θεὸν προσφέρομεν. Ποῖοι; Ὁ θυσιάσας ἑαυτὸν μέγας Ἀρχιερεύς, ὁ προσφέρων καὶ προσφερόμενος. Ὄχι μόνος, ἀλλὰ μετὰ τῆς συσταυρουμένης καὶ συνανισταμένης μετ’ αὐτοῦ, τὸ διὰ μέσου τῶν αἰώνων συμπληρούμενον καῖ αὐξανόμενον. Διότι διὰ μέσου τῶν γενεῶν πλήθη ἀπογόνων τοῦ παλαιοῦ Ἀδάμ διὰ τῆς φυσικῆς γεννήσεως καθίστασται μέτοχοι τῆς φυσικῆς ζωῆς. Ἀλλ’ ἐκ τούτων ἔχει καὶ ὁ νέος Ἀδὰμ τῆς χάριστος τὴν ἰδικήν του ἐκλεκτὴν μερίδα, τὴν ἀναδεχομένην τὸ πάθημα καὶ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἐνσωματουμένην διὰ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῆς κοινωνίας τοῦ ποτηρίου εἰς τὸ Μυστικὸν Σῶμα του, τὸ ὁποῖον οὕτως ὁλονὲν συμπληροῦται, μέχρι τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ὁ οἰκοδομῶν τὴν Ἐκκλησίαν Αὐτοῦ Κύριος ἔχει προκαθορίσει.

12. Εἰς τὴν ἐκλεκτὴν αὐτὴν μερίδα, ἥτις ἔζησε τὸ πάθημα τοῦ Κυρίου, ἐλάτρευσε τὸν Θεὸν λατρείαν ζῶσαν ἐν τῷ μυστηρίῳ τῆς θείας Εὐχαριστίας, συνεσταυρώθη καὶ συνανεστήθη μετὰ τοῦ Κυρίου καὶ ἀπετέλεσεν ἤδη τὴν ἐν ουρανοῖς θριαμβεύουσαν Ἐκκλησίαν, ἀνήκουσιν ὅσον ἐλάχιστοι καθ’ ἅπασαν τὴν γενεὰν τῶν ἐκζητησάντων τὸν Κύριον οἱ ἅγιοι Πατέρες, οἱ παραλαβόντες τὸ ἱερὸν μυστήριον παρὰ τῶν Ἀποστόλων καὶ συλλατρεύσαντες μετὰ τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας δι’ αὐτοῦ τὸν Θεὀν. Πλήρεις θείου ἐνθουσιασμοῦ καὶ ἐξάρσεως, διδάσκαλοι ἐμπνευσμένοι καὶ θεοφώτιστοι τῆς χριστιανικῆς ἀληθείας καὶ τῶν μυστηρίων τῆς ἐν Χριστῶ ἀποκαλύψεως, ἀφῆκαν νὰ ἐκχυθῇ τὸ περίσσευμα τῆς νέας ζωῆς, τὴν ὁποίαν ἔζησαν ἐν τῷ ὑπερφυεῖ μυστηρίῳ τῆς Εὐχαριστίας, διὰ τοῦ ὁποίου ἐν πόθῳ καὶ ἔρωτι ἀσβέστῳ ἐτρέφοντο, εἰς τὰς ἀφθάστου θείου κάλλους εὐχὰς τῆς θείας Λειτουργίας, τῆς ὁποίας τὴν τάξιν καὶ τὸ σύνολον ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος συνέταξαν. Οὕτω προῆλθεν ἡ λατρεία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μας, ἥτις κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν ὑπερβαίνει εἰς ἐκφραστικότητα, λαμπρότητα, μυστικὴν ἔμπνευσιν, πνευματικὴν ἔξαρσιν καὶ ὡς θυτήριος καὶ ὁμαδικὴ προσφορὰ τοῦ ὅλου σώματος τῆς Ἐκκλησίας πάσας τὰς λατρείας τῶν ἄλλων ἑτεροδόξων Ἐκκλησιῶν. Ἀποτελεῖ ἐπὶ πλέον αὕτη καὶ τὴν ἐξωτερικὴν ἔκφρασιν καὶ ὁμολογίαν εἰς διατύπωσιν ἀκριβῆ τῆς ἐσωτερικῆς καὶ ἀναλλοιῶτου πίστως καὶ παραδόσεως τῆς ἐν γένει δογματικῆς καὶ ἠθικῆς διδασκαλίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καὶ μίαν τῶν ἐπισήμων πηγῶν καὶ ἀπαραχαράκτων διακηρύξεων αὐτῆς, περὶ τῆς ὁποίας μαρτυροῦσι τὰ δυσεξαρίθμητα στόματα τῶν Ὀρθοδόξων, ὅσοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν μεγάλων τῆς Ἐκκλησίας Πατέρων μέχρι σήμερον συνελάτρευσαν τὸν Θεὸν διὰ τῆς Λειτουργίας ταύτης. Ἐξηγεῖται ἐντεῦθεν, τί παρεκίνησεν ἡμᾶς, ἵνα ἀσχοληθῶμεν καὶ εἰδικώτερον διὰ τῆς ἐπακολουθούσης ἀναλύσεως εἰς τὴν μελέτην καῖ ἐμβάθυνσιν τῆς θείας Εὐχαριστίας ὡς κέντρου τῆς ὀρθοδόξου λατρείας. Ἐξ αὐτοῦ τούτου δ’ ἀκριβῶς καὶ ἐνθαρρυνόμεθα ἵνα ζητήσωμεν ἀπὸ τοὺς φίλους ἀναγνώστας, ὅπως μετ’ εὐμενοῦς ἐνδιαφέροντος μᾶς παρακολουθήσουν εἰς αὐτήν.

 
Ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξον Λατρείαν μας
Παν. Ν. Τρεμπέλας

Ἔκδοσις Ἀδελφότητος Θεολόγων «Ὁ Σωτήρ»
Ἔκδοσις τρίτη
Ἀθῆναι 1978