Λεξικό

Α καὶ Ω: Τὸ πρῶτον καὶ τὸ τελευταῖον γράμμα τῆς ἑλληνικῆς ἀλφαβήτου, διά τῶν ὁποίων εἰς τὴν Ἀποκάλυψιν τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου ἐκφράζεται τὸ ἀπειροτέλειον τοῦ Θεοῦ, τοῦ ὑπάρχοντος προαιωνίως καὶ ἀϊδίως, πληροῦντος τὰ πάντα καὶ συγκλείοντος ἐν ἑαυτῷ τὴν ἅπασαν ὑλικὴν καὶ πνευματικὴν δημιουργίαν. «Ἐγώ εἰμι τὸ Α καὶ τὸ Ω, λέγει Κύριος ὁ Θεός, ὁ ὢν καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ ἐρχόμενος, ὁ παντοκράτωρ». Καὶ «ἐγὼ τὸ Α καὶ τὸ Ω, ὁ πρῶτος καὶ ὁ ἔσχατος, ἀρχὴ καὶ τέλος» (Ἀποκ. α’ 8, κα’ 6, κβ’ 13 κ.ἄ.). Καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Διαθήκην ὑπάρχει ἀντίστοιχος ἔκφρασις, διὰ τῆς ὁποίας δηλοῦται τὸ ἀΐδιον καὶ αἰώνιον τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἡσαΐας π.χ. παρουσιάζει τὸν Θεόν λέγοντα· «ἐγώ Θεὸς πρῶτος καὶ εἰς τὰ ἐπερχόμενα ἐγώ εἰμι» καὶ «ἐγὼ πρῶτος καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα· πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστι Θεὸς» (μα’ 4, μδ’ 6, μη’ 12). Οἱ πρῶτοι Χριστιανοὶ ἐχρησιμοποίησαν τὰ συμβολικὰ αὐτὰ γράμματα εἰς ἔκφρασιν τῆς πίστεώς των πρὸς τὸν αἰώνιον καὶ τέλειον Κύριον καὶ ἐπέγραφον αὐτὰ εἰς ναούς, εἰς ἐπιτυμβίους πλάκας, εἰς σαρκοφάγους, εἰς ὑπέρθυρα, εἰς βημόθυρα, εἰς ἐπίκρανα καὶ θωράκια, εἰς δακτυλίους, εἰς φυλακτήρια, εἰς λυχνίας, εἰς νομίσματα κ.ἄ. Τὸ Α καὶ τὸ Ω, ἐν συνδυασμῷ μάλιστα μετὰ τοῦ σταυροῦ, ἐσυμβόλιζε τὴν αἰώνιον ζωὴν τὴν ὁποίαν παρέχει ὁ σταυρωθεὶς Χριστός -«ἀρχὴ καὶ τέλος ὁ σταυρωθεὶς ἐν τῷ σταυρῷ ὑπάρχει», γράφει ὁ ἅγιος Ἐφραὶμ ὁ Σῦρος- ἐσυμβόλιζε ἀκόμη τὴν νίκην κατὰ τοῦ θανάτου, τὴν θεότητα τοῦ Ἐσταυρωμένου, τὴν αἰωνιότητα τοῦ Υἱοῦ, τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, τὴν Ἁγίαν Τριάδα.

Ἀβαδδών: Ἑβραϊκὸν ὄνομα, ποὺ σημαίνει «ἀπώλεια, ἐρείπια, θάνατος» καὶ τόπος ὅπου κατοικοῦν οἱ νεκροί, ὁ Ἂδης (Παρ. ιε’ 11, Ἰὼβ λα’ 12, κστ’ 6). Ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης εἰς τὴν Ἀποκάλυψίν του (θ’ 11), ὀνομάζει «Ἀβαδδὼν» «ἄγγελον τῆς ἀβύσσου», βασιλέα πτερωτῶν δαιμονίων μὲ ὀδόντας λέοντος, μὲ θώρακας σιδηροῦς, μὲ οὐρὰς καὶ κέντρα ὅμοια πρὸς τὰ τῶν σκορπιῶν, καὶ τὰ ὁποῖα δαιμόνια μαζῆ μὲ τὸν ἀρχηγόν των ἔλαβον τὴν ἄδειαν νὰ βασανίζουν τοὺς ἀνθρώπους. Εἰς τὴν ἑλληνικὴν τὸ ὄνομα αὐτὸ ἀποδίδεται μὲ τὴν λέξιν «Ἀπολλύων» εἰς ἀντίθεσιν προφανῶς πρὸς τὴν λέξιν Ἰησοῦς, ἡ ὁποία σημαίνει Θεός-σωτήρ.

Ἄγαρ: Αἰγυπτία δούλη τῆς συζύγου τοῦ Ἀβραὰμ Σάρρας καὶ δευτερεύουσα σύζυγός του, κατὰ τὰ ἔθιμα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Συλλαβοῦσα υἱὸν διὰ τοῦ Ἀβραὰμ ἐφέρετο ἀλαζονικῶς πρὸς τὴν στεῖραν κυρίαν της δι’ ὂ καὶ ἐπανήχθη εἰς τὴν προτέραν κατάστασιν τῆς δούλης. Μὴ στέργουσα, ὅμως, εἰς τὴν ταπείνωσιν αὐτὴν ἀπέδρασε. Ἀλλά ἄγγελος Κυρίου συναντήσας αὐτὴν ἐκλελυμένην ἀπὸ τὴν πορείαν ἐν τῇ ἐρήμῳ, τῆς συνέστησε νὰ ἐπανέλθῃ πρὸς τὴν κυρίαν της καὶ τὴν διαβεβαίωσε, ὅτι θὰ γεννήση τέκνον, ἀρχηγὸν ἀναριθμήτου λαοῦ (Γεν. ιστ’ 1 – 15). Κατὰ τὸν ἀπ. Παῦλον εἰς Γαλάτ. δ’ 24 καὶ 25 ἡ Ἄγαρ συμβολίζει τὸν Νόμον τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, τὸ ὄρος Σινᾶ, καὶ τόν, πρὸ τῆς χάριτος, λαὸν τοῦ Ἰσραήλ, ἡ δὲ Σάρρα συμβολίζει διὰ τοῦ Ἰσαάκ, τοῦ υἱοῦ τῆς ἐπαγγελίας, τὴν Καινὴν Διαθήκην, τὸν νέον λαὸν τῆς χάριτος, τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ.

Αἰνών: Λέξις ἀραμαϊκή, σημαίνουσα πηγὰς ὑδάτων. Πέραν τοῦ Ἰορδάνου, πλησίον τῆς περιοχῆς Σαλεὶμ καὶ τῆς ἐκεῖ εὑρισκομένης Βηθανίας (Ἰωάν. γ’ 23, α’ 28). Ἡ τοποθεσία της δὲν εἶναι ἀκριβῶς γνωστή. Μερικοὶ τὴν θέτουν δώδεκα χιλιόμετρα νοτίως τῆς Σκυθοπόλεως. Εἰς Αἰνὼν ἐβάπτιζε ὁ Ἰωάννης μετὰ τὴν βάπτισιν τοῦ Κυρίου εἰς τὸν Ἰορδάνην.

Ἀκρίς: Ὁ Μωσαϊκὸς νόμος ἐπιτρέπει τὴν βρῶσιν ἀκρίδων τεσσάρων εἰδῶν καὶ τῶν ὁμοίων πρὸς αὐτὰ ἄλλων εἰδῶν (Λευϊτ. ια’ 22). Ἀπὸ αὐτάς τὰς ἀκρίδας ἔτρωγεν ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ ὁ Ἰωάννης ὁ βαπτιστὴς (Ματθ. γ’ 4, Μάρκ. α’ 6). Καὶ πολλοί ἄλλοι ἀρχαῖοι λαοί, ὅπως ἀναφέρει ὁ Ἡρόδοτος, ὁ Διόδωρος ὁ Σικελιώτης, ὁ Στράβων καὶ ἄλλοι, ἔτρωγον ἀκρίδας. Καὶ σήμερον ὑπάρχουν λαοὶ εἰς τὴν Ἀνατολήν, οἱ ὁποῖοι τρώγουν τὰς ἀκρίδας. Συνήθως τὰς ἀποξηραίνουν εἰς τὸν ἥλιον, τὰς μεταβάλλουν εἰς κόνιν, τὰς ἀναμιγνύουν μὲ γάλα ἢ τὰς ζυμώνουν μὲ ἄλευρον καὶ κάνουν εἶδος πήττας μὲ προσθήκην βουτύρου καὶ ἅλατος. Ἄλλοτε ἀφαιροῦν πτέρυγας καὶ κεφαλὴν καὶ τὰς μαγειρεύουν ἢ τὰς ψήνουν. Ἡ γεῦσις των, λέγουν, εἶναι ὅπως τῆς καραβίδος. Πάντως πρόκειται περὶ λιτῆς καὶ ἁπλῆς τροφῆς.

Ἀκύλας: Συχνάκις ἀναφέρεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τὴν Καινὴν Διαθήκην συνδεδεμένον κατὰ κανόνα μετὰ τὸ τῆς συζύγου του Πρισκίλλης. Ἀμφότεροι ἦσαν Ἰουδαῖοι καταγόμενοι ἀπὸ τὴν ἑλληνιστικὴν περιοχὴν τοῦ Πόντου, καὶ εἰδικώτερα, ὅπως ἀρχαία παράδοσις διέσωσε, ἀπὸ τὴν Σινώπην. Ἦσαν σκηνοποιοὶ τὸ ἐπάγγελμα καὶ εὑρίσκοντο εἰς τὴν Ρώμην πρὸ τοῦ 50, ἀπ’ ὅπου καὶ ἐξεδιώχθησαν μαζῆ μὲ ὅλους τοὺς Ἰουδαίους διὰ διατάγματος ἐκδοθέντος ὑπὸ τοῦ Κλαυδίου περὶ τὴν ἀνωτέρω χρονολογίαν. Ἦλθαν εἰς τὴν Κόρινθον, ὅπου καὶ εἰργάζοντο ὡς σκηνοποιοί. Ἐκεῖ δὲ ὁ Παῦλος «προσῆλθεν αὐτοῖς, καὶ διὰ τὸ ὁμότεχνον εἶναι ἔμεινε παρ’ αὐτοῖς καὶ εἰργάζετο» (Πράξ. ιη’ 2, 3). Δὲν ἀναφέρεται δὲ ἑάν ἦσαν τότε Χριστιανοὶ ἢ ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ Παύλου. Μεταξὺ τοῦ Παύλου καὶ τοῦ εὐσεβοῦς αὐτοῦ ζεύγους ἀνεπτύχθη ἱερὸς κατὰ Χριστὸν καὶ στενὸς σύνδεσμος, ὥστε, ὅταν μετὰ δέκα ὀκτὼ μῆνας ὁ Παῦλος ἀνεχώρησε ἀπὸ τὴν Κόρινθον, τὸν ἠκολούθησαν καὶ αὐτοὶ μέχρι καὶ τῆς Ἐφέσου, ὅπου καὶ παρέμειναν. Κατηχημένοι δὲ βαθύτατα τὴν χριστιανικὴν ἀλήθειαν ἀνεδείχθησαν στελέχη τῆς ἐκεῖ Ἐκκλησίας, ἂν κρίνωμεν καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι αὐτοί πρῶτον μὲν εἶχον «κατ’ οἶκον ἐκκλησίαν» καἰ δεύτερον ἐδίδαξαν πληρέστερον τὴν χριστιανικὴν πίστιν εἰς τὸν λόγιον Ἀπολλώ, τὸν ὁποῖον καὶ δι’ ἐπιστολῆς των συνέστησαν εἰς τοὺς Χριστιανοὺς τῆς Κορίνθου, ὅταν ἐκεῖνος μετέβη εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν (Πράξ. ιη’ 18, 24 – 28, Α’ Κορινθ. ιστ’ 19). Κατὰ τὸ 57, ὅτε ὁ Παῦλος ἔγραφε ἀπὸ τὴν Ἔφεσον τὴν Α’ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολήν, στέλλει καὶ «ἀσπασμοὺς» ἀπὸ τὴν Πρίσκιλλαν καὶ τὸν Ἀκύλλαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μαρτυρεῖ ὅτι εὑρίσκοντο καὶ ἐκεῖνοι εἰς τὴν Ἔφεσον κατὰ τὸ ἔτος αὐτό. Κατὰ δὲ τὸ ἔτος 58 εὑρίσκοντο εἰς τὴν Ρώμην, ἀνακληθέντος προφανῶς τοῦ διατάγματος τῆς ἐκτοπίσεώς των. Εἰς τὴν πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολήν του, γραφεῖσαν κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ ἀπὸ τὴν Κόρινθον, πλέκει θερμὸν ἐγκώμιον πρὸς τοὺς δύο ἐκλεκτοὺς αὐτοὺς Χριστιανούς, πρώτους μνημονεύων αὐτοὺς εἰς τοὺς χαιρετισμούς του καὶ γράφων· «ἀσπάσασθε Πρίσκιλλαν καὶ Ἀκύλαν τοὺς συνεργούς μου ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, οἵτινες ὑπὲρ τῆς ψυχῆς μου τὸν ἑαυτῶν τράχηλον ὑπέθηκαν, οἷς οὐκ ἐγὼ μόνος εὐχαριστῶ, ἀλλὰ καὶ πᾶσαι αἱ ἐκκλησίαι τῶν ἐθνῶν» (Ρωμ. ιστ’ 3, 4). Εἰς τὴν Ρώμην οἱ ἐνθουσιώδεις αὐτοὶ ἱεραπόστολοι εἶχον πάλιν «κατ’ οἶκον ἐκκλησίαν», τὴν ὁποίαν ἱδιαιτέρως μνημονεύει ὁ ἀπ. Παῦλος. Κατὰ τὸ 66 ἢ 67, ὅταν ὁ Παῦλος ἦτο φυλακισμένος εἰς Ρώμην καὶ ἔμελλε μετ’ ὀλίγον νὰ προσφέρῃ τὸν ἑαυτόν του θυσίαν εἰς τὸν βωμὸν τῆς πίστεώς του, οἱ δύο αὐτοὶ Χριστιανοὶ εὑρίσκοντο εἰς τὴν Ἔφεσον, ὅπως φαίνεται ἐκ τῆς Β’ ἐπιστολῆς τοῦ Παύλου πρὸς τὸν Τιμόθεον, εἰς τὸν ὁποῖον γράφει «ἄσπασαι Πρίσκαν καὶ Ἀκύλαν» (δ’ 19). Αἱ μετακινήσεις των ἀνὰ τὰ μεγάλα αὐτὰ κέντρα εἶχον κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὡς κίνητρόν των ἱεραποστολικοὺς σκοπούς. Διὰ τὴν ἀρετὴν αὐτῶν καὶ τὴν ἀποστολικήν των δρᾶσιν, δικαίως ἡ Ἐκκλησία ἐτιτλοφόρησε αὐτούς ὡς Ἀποστόλους καὶ ἑορτάζει τὴν μνήμην των τὴν 13ην Φεβρουαρίου. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος πλέκει θερμὸν τὸ ἐγκώμιόν των εἰς πολλὰς ὁμιλίας του.

Ἀλάβαστρος: Εἶδος γυψώδους λίθου μὲ ἴνας, ὁ ὁποῖος ἐξήγετο κατ’ ἀρχὰς ἀπὸ τὴν αἰγυπτιακὴν πόλιν Ἀλάβαστρον. Ἀπὸ αὐτὸν κατεσκευάζοντο πολύτιμα δοχεῖα, μάλιστα δὲ εἶδος κυλινδρικῆς φιάλης δι’ ἀρώματα. Βραδύτερον ὠνομάσθησαν κατ’ ἐπέκτασιν ἀλαβάστρινα καὶ ἄλλα ἀπὸ ἀνάλογον πολύτιμον ὕλην δοχεῖα. Πάντως πρόκειται διὰ πολύτιμα δοχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀφοῦ ἐπληροῦντο μὲ μύρον ἐσφραγίζοντο, ὥστε ὅταν θὰ ἐγίνετο χρῆσις τοῦ μύρου, παρίστατο συνήθως ἀνάγκη νὰ θραυσθῇ τὸ ἀλαβάστρινον δοχεῖον (Μάρκ. ιδ’ 3).

Ἀμνὸς ἢ Ἀρνίον: Διὰ τῆς προσωνυμίας αὐτῆς εἰκονίζεται ὁ Κύριος ἔν τε τῇ Παλαιᾷ καὶ τῇ Καινῇ Διαθήκῃ. Ὁ ἴδιος διὰ τοῦ προφήτου Ἰερεμίου προσδίδει εἰς ἑαυτὸν τὸ ὄνομα αὐτὸ λέγων «ἐγὼ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων» (ια’ 19). Ὁ προφήτης Ἡσαΐας τὸν ὀνομάζει ἀμνὸν καὶ ἀρχαιότερον εἰκονίσθη ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως διὰ τοῦ πασχαλίου ἀμνοῦ (Ἡσ. νγ’ 7, Ἐξόδ. ιβ’ 3). Εἰς τὴν Καινὴν Διαθήκην πλειστάκις ὀνομάζεται ἀμνὸς καὶ ἀρνίον (Ἰωάν. α’ 29, 36, Πράξ. η’ 32, Α’ Πέτρ. α’ 19, Ἀποκ. ε’ 6, 8, 12, στ’ 1, 16 κ.ἄ.). Διὰ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ συμβολίζεται ἡ ἀθωότης, ἡ ὑπομονή, ἡ ἡμερότης, ἡ ἀνεξικακία, ἡ ὅλη ἀγαθότης καὶ ἀρετὴ τοῦ Κυρίου. Ἐπὶ πλέον δὲ ἡ λυτρωτική του θυσία, γνωστοῦ ὄντος ὅτι μεταξὺ τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν ἐθνικῶν ὁ ἀμνὸς ἐθεωρεῖτο ὡς ἡ κατ’ ἐξοχὴν εὐσπρόσδεκτος θυσία ἀπὸ τὸν Θεόν. Ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ὁ Κύριος χαρακτηρίζεται ὡς «ἀρνίον ἐσφαγμένον», τὸ ὁποῖον ὅμως ζῇ καὶ φέρει τὰς εὐγενεῖς οὐλὰς τῆς λυτρωτικῆς διὰ τοὺς ἀνθρώπους σφαγῆς του. Εἶναι ἔνδοξον, πάνσοφον καὶ παντοδύναμον· προσκυνεῖται ἀπὸ τὰ τέσσαρα συμβολικὰ ζῶα καὶ τοὺς εἴκοσι τέσσαρας πρεσβυτέρους, ἐκπροσώπους τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὅλων τῶν πιστῶν· «καὶ ἦν ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν μυριάδες μυριάδων καὶ χιλιάδες χιλιάδων, λέγοντες φωνῇ μεγάλῃ· ἄξιόν ἐστι τὸ ἀρνίον τὸ ἐσφαγμένον λαβεῖν τὴν δύναμιν καὶ τὸν πλοῦτον καὶ σοφίαν καὶ ἰσχὺν καὶ τιμὴν καὶ δόξαν καὶ εὐλογίαν» (Ἀποκ. ε’ 6-14). Τὸ ἀρνίον θὰ χαρίσῃ εἰς τοὺς πιστοὺς τὴν αἰωνίαν μακαριότητα· «καὶ ὁδηγήσει αὐτοὺς ἐπὶ ζωῆς πηγὰς ὑδάτων, καὶ ἐξαλείψει ὁ Θεὸς πᾶν δάκρυον ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν» (Ἀποκ. ζ’ 16, 17). Οὔτω ὁ Κύριος παρουσιάζεται ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὡς ποιμὴν τῶν λογικῶν προβάτων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὡς ἀρνίον σφαγὲν καὶ ζῶν διὰ τὴν λύτρωσιν τῶν ἀνθρώπων.

Ἄμωμον: Φυτὸν ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξήγετο τὸ ὁμώνυμον ἄρωμα. Συγχέεται πρὸς τὸ κινάμωμον. Ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης ἀναφέρει καὶ τὰ δύο εἰς τὸν αὐτὸν στίχον· «κινάμωμον καὶ ἄμωμον καὶ θυμιάματα» (Ἀποκ. ιη’ 13). Ἀρχαῖοι συγγραφεῖς ἀναφέρουν τὸ ἄμωμον, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ καθορίζουν τί εἶναι αὐτό. Μερικοὶ ὁμιλοῦν γενικῶς περὶ βοτάνης ἐκ τῆς Ἀνατολῆς, ἄλλοι τὸ ὀνομάζουν ἀγρίαν ἰνδικὴν ἄμπελον, ἄλλοι τὸ παρομοιάζουν πρὸς τὴν σμύρναν. Φύεται εἰς τὴν Ἀρμενίαν καὶ τὴν Ἀσσυρίαν, ὅπου καὶ εἶχε ἐξαιρετικὴν φήμην, διότι παρῆγε ἀρωματικὸν ἕλαιον διὰ τὸν ἀρωματισμὸν τῆς κόμης.

Ἄννας: Υἱὸς τοῦ Σήθ, καταγωγῆς πιθανῶς Ἀλεξανδρινῆς. Ἔγινε ἀρχιερεὺς ὑπὸ Κυρηνίου τὸ 6 ἢ 7 π.Χ. καὶ ἐκράτησε τὴν ἐξουσίαν ἐπὶ 15 ἔτη, ὁπότε ὁ Βαλέριος Γράτος τὸν ἀντικατέστησε διὰ τοῦ Ἰσμαήλ, υἱοῦ τοῦ Φαβῆ. Καὶ μετὰ τὴν καθαίρεσίν του ἤσκει πολὺ μεγάλην ἐπίδρασιν, τόσον ἐξ αἰτίας τοῦ πολλοῦ πλούτου, ὅσον καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐπέτυχε νὰ ἀναβιβάσῃ εἰς τὸν ἀρχιερατικὸν θρόνον πέντε υἱούς του καὶ τὸν γαμβρόν του Καϊάφαν (Λουκ. γ’ 2). Πόσον ἔζησε δὲν εἶναι γνωστόν. Κατὰ τὴν πολιορκίαν τῆς Ἱερουσαλήμ, τὸ 69 μ.Χ., ἐδεικνύετο τὸ μνημεῖον, ὅπου εἶχε ταφῆ. Δόλιος, φίλαρχος, φθονερός, φιλάργυρος, πανοῦργος, ὑπῆρξε τὸ κεντρικόν πρόσωπον τῆς συνωμοσίας ἐναντίον τοῦ Κυρίου καὶ ὁ περισσότερον ἀπὸ ὅλους ἔνοχος διὰ τὸν σταυρικὸν θάνατον (Ἰωάν. ιη’ 13, 19-24), ὅπως ἐπίσης καὶ ὁ κύριος ὑπεύθυνος διὰ τοὺς διωγμοὺς κατὰ τῶν Ἀποστόλων (Πράξ. δ’ 6, ε’ 17).

Ἀντίπας: Ἐν τῇ Ἀποκαλύψει τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου (β’ 13) ὁ Κύριος ὀνομάζει τὸν Ἀντίπαν «μάρτυρά του πιστόν, ὂς ἀπεκτάνθη ἐν Περγάμῳ». Ἐκ τοῦ χωρίου αὐτοῦ συνάγεται, ὅτι ὁ Ἀντίπας ὑπῆρξε κήρυξ τοῦ Χριστοῦ πιστὸς μέχρι θανάτου, μαρτυρήσας διὰ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου πρὶν ἢ γραφῇ ἡ Ἀποκάλυψις. Κατὰ ἀρχαίαν παράδοσιν ὑπῆρξε καὶ ἐπίσκοπος τῆς Περγάμου, πόλεως κατ’ ἐξοχὴν ἁμαρτωλῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὀνομαστοῦ εἰδωλολατρικοῦ κέντρου, «ὅπου ὁ σατανᾶς κατῴκει». Κατὰ τὸν διωγμόν, ἐγερθέντα ὑπὸ τοῦ Δομιτιανοῦ, ἠρνήθη ὁ Ἀντίπας νὰ προσκυνήσῃ τὰ εἴδωλα, διὰ τοῦτο καὶ κατεδικάσθη εἰς μαρτυρικὸν διὰ πυρᾶς θάνατον, ριφθεὶς κατὰ ἀρχαίαν παράδοσιν, ἐντὸς πυρακτωμένου χαλκίνου ταύρου. Ἑoρτάζεται ἡ μνήμη του τὴν 11ην Ἀπριλίου.

Ἀπολλώς: Σύντμησις τοῦ Ἀπολλόδωρος ἢ Ἀπολλώνιος, εἶναι τὸ ὄνομα ἑνὸς διακεκριμένου λογίου καὶ ζηλωτοῦ Χριστιανοῦ τῆς ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας (Πράξ. ιη’ 24-28). Κατήγετο ἀπὸ τὴν Ἀλεξάνδρειαν, ὅπου ὑπῆρχε ἀνθοῦσα ἐξελληνισμένη ἰουδαϊκὴ κοινότης. Ἐκεῖ ὁ Ἀπολλὼς ἐμορφώθη ὄχι μόνον εἰς τὴν ἰουδαϊκὴν θεολογίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑλληνικὴν φιλοσοφίαν, ἐγνώρισε δὲ καὶ τὴν χριστιανικὴν διδασκαλίαν ἀπὸ ἀγνώστους εἰς ἡμᾶς Χριστιανούς, «ἐπιστάμενος μόνον τὸ βάπτισμα Ἰωάννου». Ἔτσι δὲ συγκροτημένος ἦλθεν εἰς τὴν Ἔφεσον «ζέων τῷ Πνεύματι» καὶ «ἤρξατο παρρησιάζεσθαι ἐν τῇ συναγωγῇ» διδάσκων μἐ δύναμιν πολλὴν τὴν νέαν θρησκείαν. Ἐκεῖ εὑρίσκετο τότε ὁ Ἀκύλλας καὶ ἡ Πρίσκιλλα (βλ. λέξιν), οἱ ὁποῖοι μὲ πολὺ ἐνδιαφέρον καὶ χαρὰν τὸν ἐπλησίασαν καὶ τὸν ἐδίδαξαν ἀναλυτικώτερον καὶ βαθύτερον τὴν διδασκαλίαν τοῦ Χριστοῦ, ὅπως αὐτοὶ τὴν εἶχον παραλάβει ἀπὸ τὸν ἀπόστολον Παῦλον. Ἐπειδὴ δὲ ἐξεδήλωσε τὸ ἐνδιαφέρον νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Κόρινθον, τὸν ἐνίσχυσαν εἰς τὴν ἀπόφασίν του αὐτὴν οἱ ἀδελφοὶ τῆς Ἐφέσου, μάλιστα δὲ ὁ Ἀκύλας καὶ ἡ Πρίσκιλλα, οἱ ὁποῖοι καὶ δι’ ἐπιστολῆς των τὸν συνέστησαν εἰς τοὺς ἐν Κορίνθῳ Χριστιανούς. Ἐκεῖ δὲ αὐτὸς ἐστήριξε καὶ οἰκοδόμησε εἰς τὴν πίστιν τοὺς ἀδελφούς, διότι μὲ πολλὴν δύναμιν ἐξήλεγχε καὶ ἀπεστόμωνε δημοσίᾳ τοὺς Ἰουδαίους ἀποδεικνύων διὰ τῶν Γραφῶν, ὅτι ὁ Ἰησοῦς ἦτο ὁ Μεσσίας, ὁ Χριστὸς (Πράξ. ιη’ 28). Εἰς τὴν Κόρινθον ἐνθουσιασθέντες πολλοὶ Χριστιανοὶ ἀπὸ τὴν πολυμάθειαν καὶ τὴν εὐγλωττίαν τοῦ Ἀπολλώ, προσεκολλήθησαν μὲ φανατισμὸν πρὸς αὐτόν, ὥστε νὰ ἀποτελέσουν ἰδιαιτέραν ὁμάδα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ὁ Ἀπολλώς εἶχεν ἐπιδιώξει. Δυστυχῶς ἐκεῖ καὶ ἄλλοι Χριστιανοὶ ἀπεσχίσθησαν εἰς ὁμάδας, διακηρύσσοντες ἑαυτούς ὡς ὁπαδοὺς ἄλλοι μὲν τοῦ Πέτρου, ἄλλοι δὲ τοῦ Παύλου καὶ ἄλλοι τοῦ Χριστοῦ. Δι’ αὐτό καὶ ὁ Παῦλος εἰς τὴν Α’ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολὴν ἐλέγχει αὐτοὺς διὰ τὰς φατρίας, τὰς ἔριδάς των καὶ τὰς ἀνοήτους καυχησιολογίας των, ὅταν λέγουν ὅτι «ἐγὼ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ, ἐγὼ δὲ Χριστοῦ» (α’ 12). Τονίζει δὲ ὅτι καὶ αὐτὸς καὶ ὁ Ἀπολλὼς εἶναι ἁπλοῖ ἐργάται εἰς τὸν ἀγρὸν τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἄλλωστε ὀφείλεται καὶ ἡ πνευματικὴ καρποφορία (Α’ Κορ. γ’ 5-7). Ὅταν δὲ ἔγραφε τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν ὁ Παύλος ἀπὸ τὴν Ἔφεσον εἶχε μαζῆ του καὶ τὸν Ἀπολλώ, διὰ τὸν ὁποῖον μάλιστα εἶχον ἐκφράσει τὴν παράκλησίν των πρὸς τὸν Παῦλον νὰ τοὺς τὸν ἀποστείλῃ. Ὁ Ἀπολλὼς ὅμως ἀπησχολημένος, φαίνεται, μὲ τὴν διακονίαν τοῦ λόγου εἰς τὴν Ἔφεσον καὶ τὴν περιοχήν της, δὲν εὐκαιροῦσε νὰ μεταβῇ πρὸς τοὺς Κορινθίους. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ Παῦλος τοὺς ἔγραψε: «περὶ δὲ Ἀπολλώ, τοῦ ἀδελφοῦ, πολλὰ παρεκάλεσα αὐτόν, ἵνα ἔλθη πρὸς ὑμᾶς μετὰ τῶν ἀδελφῶν· καὶ πάντως οὐκ ἦν θέλημα ἵνα νῦν ἔλθῃ, ἐλεύσεται δὲ ὅταν εὐκαιρήσῃ» (Α’ Κορινθ. ιστ’ 12). Καὶ ἂν μετέβη εἰς τὴν Κόρινθον, δὲν γνωρίζομεν. Μετέβη ὅμως εἰς τὴν Κρήτην, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὴν πρὸς Τίτον ἐπιστολὴν τοῦ Παύλου (γ’ 13). Ἄλλας πληροφορίας περὶ τοῦ Ἀπολλὼ ἀπὸ τὴν Καινὴν Διαθήκην δὲν ἔχομεν.

Ἀποστάσιον ἢ βιβλίον ἀποστασίου: Γραπτὸν διαζύγιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν Μωσαϊκὸν νόμον ἐδικαιοῦτο ὁ ἀνήρ νὰ δώσῃ εἰς τὴν σύζυγον «ἐὰν αὕτη μὴ εὕρῃ χάριν ἐναντίον αὐτοῦ» ἢ «ἐὰν ὁ ἀνήρ εὗρεν ἐν αὐτῇ ἄσχημον πράγμα» (Δευτ. κδ’ 1, Ματθ. ε’ 31). Ἦτο ὡρισμένος τύπος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγράφοντο μεταξὺ τῶν ἄλλων «ἐγώ… υἱὸς τοῦ… ἐνεργῶν ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ πνεύματος καὶ χωρὶς νὰ ὑφίσταμαι καμμίαν πίεσιν, ἀπολύω, ἀποστέλλω καὶ ἀποπέμπω σέ… κόρην τοῦ… καὶ ἡ ὁποία μέχρι σήμερον ὑπῆρξες σύζυγός μου… Σὲ ἀποπέμπω καὶ εἶσαι ἐλευθέρα καὶ δύνασαι μὲ πλήρη τὰ δικαιώματά σου νὰ ὑπανδρευθῇς ὅποιον θέλεις». Ὁ Κύριος κατεδίκασε τὸ διαζύγιον αὐτὸ καὶ τὸ ἐχαρακτήρισε ὡς ἐπιτραπὲν ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως «διὰ τὴν σκληροκαρδίαν» τῶν Ἐβραίων, διὰ νὰ προλάβῃ μεγαλύτερα ἐκ μέρους ἐκείνων ἐγκλήματα κατὰ τῆς γυναικός.

Ἀργύριον: Μὲ τὸν γενικὸν αὐτὸν τίτλον ὠνομάζοντο πάντα τὰ ἀργυρᾶ νομίσματα ἀνεξαρτήτως ἀξίας, τὰ ὁποῖα ἐκόπτοντο πρὸς τιμὴν αὐτοκρατόρων, βασιλέων, ἡγεμόνων, πραιτώρων κ.λ.π. Δὲν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἀκριβῶς τὸ εἶδος τῶν τριάκοντα ἀργυρίων, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς τὸν Ἰούδαν. Τριάκοντα ἀργυρᾶ δίδραχμα ἦσαν τιμὴ διὰ τὴν ἀγορὰν ἢ τὴν ἀποζημίωσιν ἀπωλείας ἑνὸς δούλου (Ἐξοδ. κα’ 32 καὶ Ζαχ. ια’ 12). Πιθανὸν αὐτὸ τὸ ποσόν νὰ ἕδωσαν οἱ αρχιερεῖς ὡς τιμὴν τῆς προδοσίας τοῦ Ἰούδα.

 
Ἡ Καινὴ Διαθήκη
Κείμενον – Ἑρμηνευτική ἀπόδοσις ὑπὸ Ἰωάννου Θ. Κολιτσάρα

Ἔκδοσις Ἀδελφότητος Θεολόγων ἡ «ΖΩΗ»
Ἔκδοσις τριακοστὴ πρώτη